Deniz hukuku ve uluslararası kurallara göre, can ve mal güvenliğini tehdit eden fırtına gibi kötü hava koşullarında, bir teknenin en yakın güvenli limana, marinaya veya balıkçı barınağına sığınma hakkı vardır.
Sığınma hakkı ücretsizdir. Yani kötü hava koşullarında güvenlik için bir limana sığındığında, senden bağlama veya hizmet ücreti talep edilemez.
• Ancak, normal bağlama hizmetine geçersen (fırtına bitti, tekneni birkaç gün orada bırakıyorsun), o andan itibaren marina, liman veya balıkçı barınağı kendi tarifesini uygulayabilir.
• Yani zorunlu sığınma ücretsiz olup, devam eden konaklama ücretlidir
Nerede Yazıyor?
• Limanlar Yönetmeliği (özellikle Madde 8, 10, 13).
• Türk Ticaret Kanunu m.1272–1276 (denizde tehlikede yardım yükümlülüğü).
• SOLAS ve uluslararası teamüller (Port of Refuge / Sığınma hakkı).
Teknesi alargada (demirde) iken fırtına uyarısı veya fırtına nedeniyle güvenli bir limana/marinaya /balıkçı barınağına sığınma talebinde bulunan tekne sahibinin, “yer yok” gerekçesiyle reddedilmesi karşısındaki hukuki durumu, deniz hukukunun temel prensipleri olan denizde can ve mal güvenliği çerçevesinde şekillenir.
Marina, liman ve balıkçı barınakları yönetimleri “yerimiz yok” diyerek fırtınada sığınma talebini reddetmesi, özellikle mücbir sebep (doğal afet, şiddetli fırtına) durumlarında hukuki sorumluluk doğurabilir.
İşte tekne sahibinin hukuki durumu ve hakları:
-
Sığınma Hakkı ve Marinanın Yükümlülüğü
* Temel Prensip: Deniz hukukunda can ve mal güvenliği her şeyden önce gelir. Şiddetli fırtına veya tehlike arz eden hava koşullarında, teknenin sığınma talebi, ticari bir sözleşmeden öte, bir “insani yardım” ve “güvenlik” meselesidir.
* Limanlar Yönetmeliği: Limanlar Yönetmeliği ve uluslararası denizcilik kuralları, kötü hava koşullarında limanların ve marinaların, tehlike altındaki tekneleri sığınma amacıyla içeri almak zorunda olduğunu öngörür.
* Yer Yok Gerekçesi: “Yerimiz yok” bahanesi, fırtına gibi acil durumlarda tek başına marinanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Marina, liman ve balıkçı barınakları acil durumlar için önlemler almak (örneğin; tekneleri yanaştırma, yan yana bağlama vb.) ve güvenli alan yaratmak zorundadır.
2. Marina, liman ve balıkçı barınakları Yönetiminin Sorumluluğu
* Kusur Sorumluluğu: Marina, liman ve balıkçı barınakları işletmeleri, profesyonel bir işletmeci olarak fırtına uyarısı varken riskli tekneleri korumamak veya önlem almamak nedeniyle doğacak zararlardan sorumlu tutulabilir.
* Mücbir Sebep Savunması: Fırtına bir mücbir sebep olsa da, marina eğer “makul ölçülerde güvenlik önlemleri” (halat kontrolü, ek bağlama noktaları, uyarı sistemleri) almamışsa, bu savunma geçersiz kalabilir.
* İhmal: Eğer marina, sığınma talebini reddederek teknenin alargada parçalanmasına veya batmasına sebebiyet verirse, Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde “kusur” ispatlandığında tazminat sorumluluğu doğar.
3. Tekne Sahibinin Yapması Gerekenler (Delil Tespit)
Tekne sahibi, sığınma talebinin reddedildiğini ve sonrasında meydana gelen zararları kanıtlamakla yükümlüdür:
* Yazılı/Kayıtlı İletişim: VHF telsiz kayıtları, telefon kayıtları, e-postalar veya marina personeliyle yapılan görüşmelerin saati ve içeriği kayıt altına alınmalıdır.
* Tutanak Tutulması: Olay anında veya hemen sonrasında liman başkanlığına veya sahil güvenliğe durumu bildirerek tutanak tutturulmalıdır.
* Delil Tespiti: Marina yönetimine ve sigortacıya yazılı bildirimde bulunularak, tekne hasarının teknik bilirkişi raporuyla (survey) tespiti sağlanmalıdır.
4. Hukuki Başvuru Yolları
* Tazminat Davası: Teknede meydana gelen maddi zararın (batma, parçalanma, karaya oturma) tazmini için marina işletmesine karşı Asliye Ticaret Mahkemesi veya Denizcilik İhtisas Mahkemesi’nde dava açılabilir.
* İdari Şikayet: Liman Başkanlığı’na, “Limanlar Yönetmeliği”ne aykırı hareket eden marina yönetimi şikayet edilebilir.
* Özetle: Fırtınada “yerimiz yok” diyerek tekneyi ölüme/zarara terk etmek, marinanın, limanın ve balıkçı barınaklarının profesyonel özen yükümlülüğüne aykırıdır. Tekne sahibi, bu ihmal neticesinde oluşan zararlarını hukuki yollarla tazmin etme hakkına sahiptir.
Genel Sonuç: Nihayetinde, ülkemiz kıyı yapılarının (marina, liman, balıkçı barınakları) rekabet gücünü dünya standartlarına taşımak için donanımlı nitelikli insan kaynağına yapılan yatırım ve liyakatle perçinlenecektir.
Allah Selamet Versin…