Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) olarak bilinen yıpranma payı uygulamasında kapsamı genişletti. Yeni düzenlemeyle birlikte ağır ve riskli işlerde çalışanlara tanınan erken emeklilik hakkı daha fazla meslek grubunu kapsayacak şekilde güncellendi.
Düzenlemeye göre bazı çalışanlar için emeklilik yaşı 5 yıla kadar, çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar erkene çekilebilecek.
YENİ MESLEKLER LİSTEYE EKLENDİ
Daha önce madenci, polis, asker, sağlık çalışanları ve gazeteciler yıpranma payı sayesinde erken emekli olabiliyordu.
Yeni düzenlemeyle birlikte şu meslekler de kapsama alındı:
- Çimento fabrikası çalışanları
- Alüminyum fabrikası çalışanları
- Dökümhane işçileri
- Cam sanayi çalışanları
Bu meslekleri icra edenler için önemli bir avantaj getirildi. 12 ay çalışan bir kişi, SGK tarafından 15 ay çalışmış sayılacak. Böylece prim günlerine ilave süre eklenecek.
8 YILA KADAR ERKEN EMEKLİLİK İMKÂNI
Ağır ve riskli işlerde çalışanlar, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde hem prim günü avantajı hem de yaş indirimi elde ediyor.
Örneğin; yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte 12 ay çalışan bir kişinin primi 360 gün yerine 450 gün olarak işleniyor.
Bu biriken ilave süreler emeklilik yaş haddinden düşülüyor. Kanun gereği:
- En fazla 5 yıl erken emeklilik
- Bazı çok ağır mesleklerde ise 8 yıl erken emeklilik
hakkı tanınıyor.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır işlerde çalışanların her yıl için ilave prim günü kazanması anlamına geliyor.
Normal bir ofis çalışanı yılda 360 gün prim öderken, yıpranma payı kapsamındaki bir çalışan risk grubuna göre yılda:
- 60 gün
- 90 gün
- 180 gün (en yüksek pay – maden işçileri)
fazladan prim kazanabiliyor.
Bu ekstra günler, emeklilik yaşından düşülüyor. Örneğin 60 yaşında emekli olacak bir kişi, biriken sürelerle 55 yaşında emekli olabilecek duruma gelebiliyor.
E-DEVLET’TE O İBAREYE DİKKAT
Erken emeklilik avantajından yararlanıp yararlanmadığınızı öğrenmek için e-Devlet’te “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ekranına bakmanız gerekiyor.
Hizmet dökümünde prim günlerinin yanında:
- “FHSZ” ibaresi
- 2A, 3A gibi özel kodlar
yer alıyorsa, yıpranma payı hakkınız sisteme işlenmiş demektir.
GERİYE DÖNÜK HAK TALEP EDİLEMİYOR
Yaptığınız iş yıpranma payı kapsamında olduğu halde primleriniz normal yatırılmışsa, geriye dönük doğrudan hak talep etme imkânı bulunmuyor.
Bu durumda çözüm yolu olarak Hizmet Tespit Davası açılması gerekiyor.
YIPRANMA PAYI HAKKINA SAHİP MESLEKLER
SAĞLIK ÇALIŞANLARI
Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni ve ambulans şoförleri (yılda 60 gün).
GAZETECİLER
Basın kartı sahibi muhabirler ve basın çalışanları.
MADEN VE YER ALTI İŞÇİLERİ
En yüksek paya sahip grup. (Yılda 180 gün – 6 ay).
GÜVENLİK GÜÇLERİ
Asker, polis, MİT mensupları, cezaevi infaz koruma memurları.
AĞIR SANAYİ ÇALIŞANLARI
Demir-çelik fabrikası çalışanları, cıva üretimi ve asit üretimi gibi zehirli maddelerle çalışanlar.
İTFAİYECİLER
Yangın söndürme ekipleri.
YENİ EKLENENLER
Çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayi çalışanları.
SGK’NIN ARADIĞI KRİTİK ŞARTLAR
FİİLİ ÇALIŞMA ŞARTI
Kişinin riskli işi bizzat yapıyor olması gerekiyor. Örneğin hastanede idari personel olarak çalışanlar bu haktan yararlanamıyor.
MİNİMUM ÇALIŞMA SÜRESİ
Yıpranma payının emeklilik yaşından düşülebilmesi için riskli işlerde en az:
- 3600 gün (10 yıl) çalışma şartı aranıyor.
- Yeraltı madencileri için bu süre 1800 gün (5 yıl) olarak uygulanıyor.
1-2 yıl çalışıp ayrılanlar sadece prim günü avantajı elde eder; yaş indirimi uygulanmaz.
MESLEK KODU BİLDİRİMİ
İşverenin SGK’ya bildirim yaparken doğru “Meslek Kodu” kullanması hayati önem taşıyor.
Madende çalışmasına rağmen “Düz İşçi” koduyla bildirilen bir çalışan yıpranma payı alamaz. Bu nedenle çalışanların e-Devlet üzerinden hizmet dökümü ve meslek kodlarını kontrol etmeleri gerekiyor.