Türkiye’deki çalışma hayatında kadın işçilerin hakları, 4857 sayılı İş Kanunu’nun koruyucu şemsiyesi altında titizlikle düzenleniyor. Hem ulusal mevzuat hem de yargı kararları, iş yaşamında cinsiyete dayalı ayrımcılığın önüne geçerken, kadın çalışanların evlilikten annelik süreçlerine kadar her aşamada haklarını güvence altına alıyor. İş hukukunun temelini oluşturan eşit davranma ilkesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesi ile somutlaştırılmıştır. Buna göre işveren; işe alım süreçlerinden sözleşme şartlarının belirlenmesine, çalışma ortamındaki uygulamalardan iş akdinin feshedilmesine kadar geçen tüm aşamalarda cinsiyet veya gebelik gerekçesiyle farklı bir tutum sergileyemez. Özellikle iş görüşmelerinde hamilelik durumuna ilişkin sorular yöneltilmesi, cinsiyet temelli bir ayrımcılık olarak kabul edilmektedir. Adayların bu tür özel soruları yanıtlama zorunluluğu bulunmadığı gibi, bu bilgiye dayalı olarak elenmeleri de hukuken geçersizdir.
Sağlık odaklı koruyucu sınırlamalar
Yasa koyucu, kadın işçilerin biyolojik yapılarını ve sağlıklarını önceliklendirerek bazı iş alanlarında özel kısıtlamalar getirmiştir. İş Kanunu’nun 72. maddesi kapsamında, kadın çalışanların maden ocakları, tünel inşaatları ile kanalizasyon ve su altı gibi yer altı çalışmalarında istihdam edilmesi yasaktır. Bu hükümler bir ayrımcılık değil, iş sağlığı ve güvenliği perspektifinden kadın işçiyi korumaya yönelik yasal bir zorunluluktur. Hamilelik süreci, yasal mevzuatta en hassas koruma alanlarından biridir. İşin doğası gereği hamilelik durumunun çalışmaya engel teşkil ettiği istisnai durumlar dışında, işverenin bu yönde bir bilgi talep etme hakkı yoktur. Hekim raporu ile belgelendiği takdirde, hamile işçinin daha hafif ve sağlığına uygun işlerde görevlendirilmesi esastır ve bu süreçte işçinin ücretinde herhangi bir kesintiye gidilmesi kanunen yasaktır. Ayrıca, doğum öncesi ve sonrası toplam 16 haftalık zorunlu izin süresi, anne ve bebek sağlığının korunması adına tavizsiz uygulanmaktadır.
Kadın işçilere özgü fesih, izin hakları
Kadın çalışanlar için tanımlanan özel haklar, iş yaşamındaki sürdürülebilirliği desteklemektedir. Evlilik kurumunu koruma amacı güden yasal düzenlemeler uyarınca, evlenen kadın işçi bir yıl içerisinde iş akdini kendi isteğiyle feshederse kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. Bununla birlikte, hamilelik dönemindeki periyodik sağlık kontrolleri için ücretli izin hakkı tanınmıştır. Süt izni ise bir yaşından küçük bebeği olan çalışan anneler için günlük 1,5 saat olarak belirlenmiş olup, bu süre çalışma süresinden sayılmaktadır.