Orta Doğu’nun istikrarsızlığı, küresel ekonomi üzerinde her zaman belirleyici bir rol oynadı. Şu anda yaşanan İran’daki savaş, yalnızca bölgesel bir güvenlik krizine değil, aynı zamanda Türkiye ekonomisi üzerinde de doğrudan ve dolaylı etkiler yaratacak bir dönüm noktası olarak karşımızda duruyor. Enerji fiyatlarından dış ticarete, finansal piyasalardan tüketici davranışlarına kadar pek çok alanda etkilerini hissetmeye başladığımız bu kriz, önümüzdeki dönemde Türkiye’nin ekonomik dengelerini yeniden test edecek.
Enerji Fiyatlarında Artış ve Dış Ticaret Açığı
Türkiye, enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke. İran hem petrol hem de doğal gaz açısından bölgesel bir tedarikçi olarak Türkiye’nin enerji dengelerinde kritik bir konumda bulunuyor. Savaşın başlamasıyla birlikte petrol ve doğal gaz fiyatları uluslararası piyasada hızla yükseldi. Brent tipi petrol fiyatları, kriz öncesi varil başına yaklaşık 85 dolar seviyesindeyken, savaşın ilk etkileriyle birlikte 105 dolara kadar yükseldi. Doğal gaz fiyatları ise Avrupa ve Asya piyasalarında sert bir şekilde artış gösterdi.
Bu durum Türkiye’nin enerji ithalat maliyetlerini doğrudan artırıyor. Enerji faturasının yükselmesi hem sanayide üretim maliyetlerini hem de elektrik ve doğalgaz fiyatlarını etkileyerek hane halkı bütçesinde baskı oluşturuyor. Özellikle sanayi sektöründe maliyet artışı, nihai ürün fiyatlarına yansıyacak ve enflasyonist baskıları artıracak. Dış ticaret açığı ise enerji faturası ile doğrudan bağlantılı olarak büyüyecek; ithalat artarken ihracat gelirleri aynı hızla yükselmiyor.
Döviz Kurları Üzerindeki Baskı
İran savaşının en belirgin etkilerinden biri, döviz kurlarındaki oynaklık olacak. Türkiye gibi cari açığı olan ülkelerde, jeopolitik riskler kısa vadede dövize talebi artırıyor. Yatırımcılar, belirsizlik dönemlerinde güvenli limanlara yönelirken Türk Lirası üzerinde baskı oluşuyor. Bu da ithalat maliyetlerini yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda gıda ve enerji gibi temel tüketim kalemlerinin fiyatlarını da artırıyor.
Özellikle Amerikan Doları ve Euro karşısında TL’nin değer kaybı, Türkiye’de enflasyonun kısa vadede hızlanmasına yol açabilir. Nitekim Mart 2026 verileri, yıllık TÜFE’nin %30,87 seviyesine çıktığını gösteriyor. İran savaşı gibi dış şoklar, bu rakamın önümüzdeki aylarda daha da yukarı yönlü revize edilmesine zemin hazırlıyor.
Enflasyon ve Tüketici Üzerindeki Etkileri
Enflasyon, doğrudan hane halkının alım gücünü etkileyen bir gösterge. Enerji ve gıda fiyatlarının artışı, temel harcamaların payını yükseltirken, hane halkı tüketim tercihlerinde daralmaya yol açıyor. Özellikle düşük ve orta gelirli kesimler, gelirlerinin büyük bir kısmını gıda ve enerjiye harcadığından, bu kesimlerde yaşam maliyeti ciddi şekilde artıyor.
Enflasyon beklentisi ise ekonomik kararları doğrudan etkiliyor. Yüksek enflasyon beklentisi, tüketici ve işletmelerin fiyat artışlarına hızlı tepki vermesine yol açıyor. Bu durum, talep kaynaklı fiyat artışlarını tetikleyerek enflasyonist sarmalı güçlendirebilir. Önümüzdeki dönemde Türkiye’de enerji ve gıda fiyatlarının oynaklığı, enflasyonun kontrol altında tutulmasını zorlaştıracak en önemli faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Para Politikası ve Merkez Bankası Yaklaşımı
TCMB’nin (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) faiz politikası, enflasyonun seyri açısından belirleyici olacak. Savaş kaynaklı dış şoklar ve döviz kuru baskısı göz önünde bulundurulduğunda, Merkez Bankası’nın sıkı para politikası uygulaması gerekebilir. Faiz artırımı, TL’nin değer kaybını sınırlayabilir ve kısa vadeli fiyat baskısını azaltabilir. Ancak bu durum, kredi maliyetlerini yükselterek yatırımları ve ekonomik büyümeyi sınırlayabilir. Dolayısıyla para politikası, kırılgan bir denge üzerine kurulmuş olacak.
Buna ek olarak, Merkez Bankası’nın piyasaları rahatlatmak için likidite yönetimini dikkatle yapması gerekiyor. Enerji ve gıda fiyatlarındaki artışlar, üretici maliyetlerini yükselttiği sürece, enflasyonun kalıcı hale gelme riski bulunuyor. Bu nedenle para politikası sadece faiz kararlarından ibaret değil; aynı zamanda döviz rezerv yönetimi, piyasa müdahaleleri ve kredi mekanizmalarıyla entegre şekilde yürütülmeli.
Geleceğe Dair Beklentiler
İran savaşının Türkiye ekonomisine etkileri birkaç boyutta değerlendirilebilir:
- Enerji ve üretim maliyetleri: Enerji fiyatlarındaki artış, sanayi ve hizmet sektörlerinde maliyetleri yükseltecek, bu da nihai tüketici fiyatlarına yansıyacak.
- Döviz kuru baskısı: TL üzerindeki baskı, ithalat maliyetlerini artırarak enflasyonist sarmalı güçlendirecek.
- Enflasyon beklentisi ve tüketici davranışı: Yüksek enflasyon beklentisi, hane halkının tasarruf ve harcama kararlarını değiştirecek; talep kaynaklı fiyat artışları tetiklenecek.
- Para politikası tepkisi: TCMB’nin faiz ve likidite yönetimi, ekonomik istikrarı korumak için kritik bir araç olacak.
Kısa vadede, Mart 2026’de görüldüğü gibi yıllık enflasyon %30 civarında seyrederken, savaşın devam etmesi ve enerji fiyatlarındaki oynaklık, bu rakamın daha da yükselebileceğini gösteriyor. Orta ve uzun vadede ise enerji arzının çeşitlendirilmesi, döviz kuru riskinin yönetilmesi ve yapısal reformlarla enflasyonun kontrol altına alınması gerekiyor.
Sonuç olarak, İran savaşı Türkiye ekonomisine sadece bir dış şok olarak değil, aynı zamanda yapısal zayıflıkların test edileceği bir stres testi olarak da yansıyor. Enerji fiyatları, döviz kurları ve enflasyon, önümüzdeki dönemde Türkiye’nin ekonomik görünümünü belirleyecek en kritik göstergeler olacak. Hükûmetin ve Merkez Bankası’nın alacağı tedbirler, sadece kısa vadeli fiyat istikrarı için değil, aynı zamanda uzun vadeli ekonomik güven ve büyüme için de belirleyici olacak.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar