Kahramanmaraş’ta bir ortaokulda yaşanan şiddet olayı, ‘incel’ olarak bilinen internet alt kültürünü yeniden gündeme taşıdı. Kahramanmaraş’taki bir ortaokulda öğrenim gören 14 yaşındaki İ.A.M.’nin gerçekleştirdiği saldırının ardından, failin WhatsApp profilinde 2014 yılında ABD’de 6 kişiyi öldüren Elliot Rodger’ın fotoğrafını kullandığının ortaya çıkması dikkat çekti. Rodger, kadın düşmanlığıyla ilişkilendirilen ve ‘istemsiz bekâr’ anlamına gelen ‘incel’ kavramının en bilinen figürlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Saldırı ve semboller üzerinden yükselen tartışma
Bu gelişme, Türkiye’de de son yıllarda farklı dijital platformlar üzerinden yayılım gösteren ‘incel’ kültürünü ve bağlantılı çevrimiçi toplulukları yeniden tartışmaya açtı. Reddit, 4chan, 8kun ve YouTube gibi platformların yanı sıra Discord ve Twitch gibi mecralarda da gençler arasında bu tür içeriklerin dolaşıma girdiği belirtiliyor. Ana akım platformların dışında ise daha az denetlenen ve gözden uzak forum sitelerinde benzer eğilimlerin sürdüğü ifade ediliyor. Özellikle 2024’te İstanbul’da yaşanan ve iki kişinin hayatını kaybettiği cinayetlerin ardından, Türkçe içerik barındıran bazı forumlarda saldırgan ve övücü paylaşımlar dikkat çekmişti.
Dijital platformlarda yayılan alt kültür
Bu tür platformlarda bazı kullanıcılar kendilerini doğrudan ‘incel’ olarak tanımlarken, bu kavramın kimi zaman hakaret amacıyla da kullanıldığı görülüyor. Dünya genelinde kullanıcıya sahip bazı sitelerde Türkçe içeriklerin bulunması da bu akımın yerel düzeyde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Kavramın farklı kullanımları ve yerel yansımaları
Kahramanmaraş’taki saldırı sonrasında yalnızca ‘incel’ tartışmaları değil, ‘C31K’ adıyla bilinen bir sosyal medya topluluğu da yeniden gündeme geldi. Emniyet Genel Müdürlüğü, olayın ardından suçu ve suçluyu övücü içerikler paylaştığı tespit edilen 940 sosyal medya hesabına erişim engeli getirildiğini, ayrıca 93 Telegram grubunun kapatıldığını açıkladı. Bu gruplardan birinin, yaklaşık 100 bin üyeye sahip olduğu ve saldırıya ilişkin görüntülerin paylaşıldığı öne sürülen ‘C31K’ olduğu iddia edildi.
C31K grubu ve güvenlik güçlerinin müdahalesi
Aslında söz konusu topluluk uzun süredir güvenlik birimlerinin takibindeydi. İçişleri Bakanlığı, 2024 yılı başında bu gruba yönelik bir operasyon düzenlendiğini ve üyelerinin hayvanlara eziyet, müstehcen içerik satışı ve suçu övme gibi suçlara karıştığını duyurmuştu. Aynı yılın ekim ayında yapılan bir başka açıklamada ise grubun yöneticilerinden birinin çocuk yaşta olduğu ve gözaltına alındığı bildirilmişti.
Önceden başlatılan operasyonlar ve takip süreci
Tüm bu gelişmeler, sosyal medya ve iletişim platformlarına yönelik yasakların etkisini de yeniden tartışmaya açtı. Uzmanlara göre bu tür kısıtlamalar çoğu zaman beklenen sonucu vermiyor. Uygulamalı adli psikoloji alanında çalışan akademisyenler, geçmişte Reddit gibi platformlarda benzer toplulukların kapatılmasının kullanıcıları daha az denetlenen ve daha radikal içeriklerin bulunduğu alanlara yönlendirdiğini belirtiyor. Bu durumun, özellikle kırılgan bireylerin daha uç fikirlerle karşılaşmasına neden olabileceği ifade ediliyor.
Yasakların etkisi: Yer altına itilen topluluklar
Benzer şekilde Avrupa’da ‘incel’ hareketleri üzerine çalışan araştırmacılar da yasakların iki yönlü etkisine dikkat çekiyor. Bir yandan bu içeriklerin geniş kitlelere ulaşmasını sınırladığı, diğer yandan ise ilgili grupları daha kapalı ve aşırı ortamlara ittiği belirtiliyor. Ayrıca bazı uzmanlar, internet yasaklarının yalnızca güvenlik değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
Avrupa’daki değerlendirmeler ve politik sonuçlar
Online şiddetle mücadele alanında çalışan bazı analistler ise teknolojiye hâkim kullanıcıların VPN gibi araçlarla bu tür engelleri kolaylıkla aşabildiğini hatırlatıyor. Bu nedenle bir platformun kapatılmasının, kullanıcıların daha radikal alternatiflere yönelmesi gibi istenmeyen sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyor.
Teknoloji ve yasakların aşılması
‘İncel’ kavramının kökeni ise aslında şiddetle değil, bireysel yalnızlık deneyimiyle ilişkilendiriliyor. İngilizce ‘involuntary celibate’ (istemsiz bekâr) ifadesinin kısaltması olan terim, zaman içinde bazı çevrelerde kadın düşmanlığı ve şiddet eğilimleriyle anılır hale geldi. Ancak uzmanlar, kendini ‘incel’ olarak tanımlayan herkesin aynı ideolojik çizgide olmadığını ve bu gruplar içinde farklı görüşlerin bulunduğunu belirtiyor.
‘İncel’ kavramının dönüşümü
Nitekim yapılan araştırmalar, incel topluluklarının tek bir siyasi eğilimle sınırlı olmadığını gösteriyor. Geniş katılımlı bir akademik çalışmada, katılımcılar arasında sol görüşlü bireylerin az farkla daha fazla olduğu ortaya konurken, farklı ideolojik ve dini eğilimlerin de bu çevrelerde yer alabildiği tespit edildi. Türkiye’deki bazı forumlarda ise feminizm karşıtı söylemler, göçmen ve eşcinsellik karşıtı görüşler ile dini referansların bir arada bulunabildiği gözlemleniyor.
Kapsamlı ve çok boyutlu yaklaşımlar
Kahramanmaraş’taki olay, hem gençler arasında yayılan bu tür dijital alt kültürleri hem de bunlara karşı alınan önlemlerin etkinliğini yeniden tartışmaya açmış durumda. Uzmanlar, yalnızca yasaklamaya dayalı politikalar yerine daha kapsamlı ve çok boyutlu yaklaşımların gerekliliğine işaret ediyor.