Dünya ekonomisi son yıllarda hem büyüme hem de kırılganlık açısından yeni bir döneme girmiş durumda. Finansal piyasalar, merkez bankası politikaları ve jeopolitik riskler tartışılırken, bir veri dikkat çekici biçimde öne çıkıyor: Küresel borç stoku 348 trilyon dolara ulaştı ve tarihsel olarak en yüksek seviyesine çıktı. Bu gelişme, sadece finans çevrelerinin değil, hükümetlerin, şirketlerin ve hane halklarının geleceğini de yakından ilgilendiriyor. Çünkü borç seviyesindeki bu artış, ekonomik büyümenin niteliği ve sürdürülebilirliği hakkında önemli ipuçları veriyor.
Küresel borç verilerini düzenli olarak izleyen kuruluşlardan biri olan Institute of International Finance tarafından yayımlanan son raporlar, özellikle pandemi sonrası dönemde borçlanmanın hız kazandığını ortaya koyuyor. Salgın sırasında uygulanan genişleyici maliye politikaları, şirketleri ve hükümetleri borçlanmaya yönlendirdi. Ekonomileri ayakta tutmak için verilen destek paketleri kısa vadede kriz etkilerini azaltmış olsa da uzun vadede borç yükünü önemli ölçüde artırdı.
Bugün ulaşılan 348 trilyon dolarlık borç, yalnızca mutlak büyüklüğüyle değil, aynı zamanda küresel ekonominin üretim kapasitesine oranla büyüklüğüyle de dikkat çekiyor. Küresel borcun dünya milli gelirine oranı, birçok ekonomist için önemli bir risk göstergesi olarak kabul ediliyor. Çünkü borç seviyesi ekonomik büyümeden daha hızlı arttığında, finansal sistem üzerinde baskı oluşabiliyor.
Borcun Kaynağı: Devletler, Şirketler ve Hane halkı
Küresel borç üç ana kategoride inceleniyor: kamu borcu, şirket borcu ve hane halkı borcu. Son yıllarda özellikle kamu borcunda belirgin bir artış yaşandığı görülüyor. Birçok ülke, ekonomik büyümeyi desteklemek ve sosyal harcamaları artırmak amacıyla daha fazla borçlanmaya yöneldi. Özellikle gelişmiş ekonomilerde faiz oranlarının uzun süre düşük kalması, borçlanmayı nispeten kolaylaştırdı.
Ancak bu süreç sonsuza kadar sürdürülebilir değil. Faiz oranlarının yükselmesi, borç servis maliyetlerini de artırıyor. Bu durum, bütçe dengelerini zorlayabilir ve bazı ülkelerde mali disiplin tartışmalarını yeniden gündeme getirebilir. Uluslararası ekonomik değerlendirmelerde sıkça referans alınan International Monetary Fund de son raporlarında, borç sürdürülebilirliğinin önümüzdeki yıllarda daha fazla tartışılacağını vurguluyor.
Şirketler cephesinde ise farklı bir tablo var. Pandemi döneminde ucuz finansman fırsatlarını değerlendiren birçok firma, yatırım ve likidite amaçlı borçlandı. Ancak küresel faiz oranlarının yükselmesi, özellikle yüksek borçlu şirketler için risk oluşturuyor. Finansman maliyetleri arttıkça, bazı sektörlerde yeniden yapılandırma veya iflas süreçleri gündeme gelebilir.
Hane halkı borçlarında ise ülkeler arasında ciddi farklılıklar bulunuyor. Bazı gelişmiş ekonomilerde konut kredileri ve tüketici kredileri borç stokunun önemli bir kısmını oluştururken, gelişmekte olan ülkelerde borçlanma yapısı daha farklı olabiliyor. Bu nedenle küresel borç artışını değerlendirirken tek bir tabloya bakmak yeterli olmuyor.
ABD ve Çin Faktörü
Küresel borç dinamiklerini anlamak için büyük ekonomilerin rolüne de bakmak gerekiyor. Dünya ekonomisinin en büyük aktörlerinden biri olan Amerika Birleşik Devletleri hem kamu borcu hem de finansal piyasaların büyüklüğü açısından küresel borç yapısında belirleyici bir konuma sahip. ABD’de kamu harcamalarının artması ve bütçe açıklarının genişlemesi, borç stokunun büyümesinde önemli rol oynuyor.
Öte yandan küresel borç denkleminde önemli bir başka aktör de Çin. Özellikle yerel yönetim borçları ve şirket borçları Çin ekonomisinde yakından izlenen başlıklar arasında yer alıyor. Altyapı yatırımlarının finansmanı ve büyümeyi destekleme politikaları, bu ülkede borç dinamiklerini şekillendiren temel faktörler arasında bulunuyor.
Bu iki büyük ekonomi, küresel finansal dengeler üzerinde doğrudan etkili olduğu için borç gelişmeleri yalnızca ulusal değil, uluslararası sonuçlar da doğuruyor. Faiz oranları, sermaye akımları ve yatırım kararları bu çerçevede yeniden şekillenebiliyor.
Faizler Yükselirken Borç Tartışması
Son iki yılda dünya genelinde enflasyonla mücadele amacıyla birçok merkez bankası faiz oranlarını artırdı. Bu gelişme, borçlanmanın maliyetini doğrudan etkiledi. Daha önce düşük faiz ortamında alınan borçların çevrilmesi artık daha pahalı hale geliyor.
Ekonomistler, küresel borç artışının tek başına kriz anlamına gelmediğini ancak bazı koşullar altında ciddi riskler doğurabileceğini belirtiyor. Özellikle büyümenin yavaşladığı, finansal koşulların sıkılaştığı ve jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde borç seviyesi daha hassas bir konu haline geliyor.
Uluslararası kalkınma ve finans kuruluşları da bu konuyu yakından takip ediyor. Küresel borcun sürdürülebilirliği konusunda analizler yapan kurumlardan biri olan World Bank, özellikle gelişmekte olan ülkelerde borç yönetimi ve mali disiplinin önemine dikkat çekiyor. Bu ülkelerde borç maliyetlerinin yükselmesi, ekonomik büyümeyi sınırlayabilecek bir faktör haline gelebiliyor.
Borç Artışı Her Zaman Olumsuz mu?
Küresel borç artışı çoğu zaman risk olarak görülse de ekonomistler bu konunun daha nüanslı değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Çünkü borç, doğru kullanıldığında ekonomik büyümeyi destekleyen bir araç olabilir. Altyapı yatırımları, eğitim harcamaları veya teknolojik dönüşüm gibi alanlarda kullanılan borçlar uzun vadede verimlilik artışı sağlayabilir.
Sorun genellikle borcun niteliği ve geri ödeme kapasitesiyle ilgili ortaya çıkıyor. Eğer borç, üretken yatırımlardan ziyade kısa vadeli harcamalara yöneliyorsa veya ekonomik büyüme yeterince güçlü değilse, borç yükü zamanla daha ağır hale gelebiliyor. Bu nedenle birçok uzman, borç miktarından çok borç yönetiminin kalitesine odaklanılması gerektiğini savunuyor.
Önümüzdeki Dönemde Ne Bekleniyor?
Küresel borç seviyesinin önümüzdeki yıllarda nasıl şekilleneceği büyük ölçüde üç faktöre bağlı olacak: ekonomik büyüme, faiz oranları ve mali politikalar. Eğer dünya ekonomisi güçlü bir büyüme sürecine girerse, borcun milli gelire oranı zaman içinde düşebilir. Ancak büyümenin zayıf kalması durumunda borç yükü daha görünür hale gelebilir.
Ayrıca iklim yatırımları, enerji dönüşümü ve teknolojik rekabet gibi yeni alanlar da hükümetlerin daha fazla finansman ihtiyacı duymasına yol açıyor. Bu da küresel borç seviyesinin kısa vadede yüksek kalabileceğine işaret ediyor.
Sonuç olarak 348 trilyon dolarlık küresel borç, modern ekonominin en önemli tartışma başlıklarından biri haline gelmiş durumda. Bu tablo hem riskleri hem de fırsatları içinde barındırıyor. Önümüzdeki dönemde ekonomi politikalarının başarısı, borcun nasıl yönetileceği ve hangi alanlara yönlendirileceği ile doğrudan ilişkili olacak. Ekonominin geleceği belki de artık şu sorunun cevabında gizli: Dünya borçla büyümeye devam edebilir mi, yoksa yeni bir denge mi kurulacak?