Yeni yılın ilk maaş düzenlemesiyle birlikte emeklilerin gelir tablosu değişti. Zamlı maaşlar hesaplara yatmaya başlarken, hükümetin emekli maaşı sistemini daha sade ve sürdürülebilir hale getirmek için kapsamlı bir reform hazırlığında olduğu belirtiliyor. Özellikle zam oranları arasındaki farklar, taban maaş uygulaması ve aylık bağlama sistemi üzerinde yeni modeller değerlendiriliyor.
YENİ ZAMLAR NETLEŞTİ
Yılın ilk düzenlemesi kapsamında:
- SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yüzde 12,19 zam yapıldı.
- Memur ve memur emeklilerine yüzde 18,60 artış verildi.
Kök aylığı düşük kalan yaklaşık 5 milyon SSK ve Bağ-Kur emeklisinin geliri, memur zammına eşitlenerek artırıldı.
Düzenleme sonrası:
- En düşük memur emeklisi aylığı 27 bin 889 TL’ye yükseldi.
- En düşük SSK ve Bağ-Kur emekli maaşı 20 bin TL oldu.
Ayrıca dul ve yetim aylıkları, hisse oranlarına göre 20 bin TL taban maaş üzerinden hesaplanmaya başlandı.
EMEKLİ MAAŞI NASIL HESAPLANIYOR?
Mevcut sistemde emekli maaşları üç ayrı döneme göre hesaplanıyor:
- 1999 öncesi
- 2000–2008 arası
- 2008 sonrası
Her dönem için farklı aylık bağlama oranları (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Bu nedenle özellikle 1999 öncesinde uzun süre çalışmış olanlar daha avantajlı konumda bulunuyor.
MAAŞ HESAPLAMASINDA HANGİ UNSURLAR ETKİLİ?
Emekli aylığı hesaplanırken:
- Sigortalının ödediği primler ve prime esas kazançlar,
- Aylık bağlama oranları,
- Güncelleme katsayısı,
- Önceki yılın enflasyon oranı,
- Büyümenin yüzde 30’u,
- İçinde bulunulan yılın enflasyon artışları
dikkate alınıyor.
Yeni sistem tartışmalarında amaç;
karma yapının sadeleştirilmesi,
zam oranları arasındaki farkların azaltılması,
aktüeryal dengenin yeniden kurulması
ve sistemde kalmanın daha cazip hale getirilmesi olarak öne çıkıyor.
ÜÇLÜ AYLIK SİSTEMİNE TEK FORMÜL ÖNERİSİ
Uzmanlara göre maaşlardaki dengesizliklerin temel nedeni, üç farklı döneme göre hesaplama yapılması.
Bu nedenle sistemin sadeleştirilerek tek hesaplama formülüne geçilmesi öneriliyor.
Yeni modelde, çalışma hayatı boyunca yatırılan primlerin esas alınması ve herkes için sabit bir aylık bağlama oranı uygulanması gündemde.
REFAH PAYI TARTIŞMALARINI BİTİRECEK ZAM MODELİ
Mevcut uygulamada:
- SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında zam alıyor.
- Memur emeklileri ise toplu sözleşmeye göre farklı artış oranları görüyor.
Yeni formüller arasında:
- Tüm emeklilerin ortak zam sistemine dahil edilmesi,
- Her ay bir önceki ayın enflasyonu kadar artış yapılması
gibi seçenekler bulunuyor.
Bu modelin, maaşlardaki erimeyi önleyerek refah payı tartışmalarını azaltabileceği değerlendiriliyor.
GÜNCELLEME KATSAYISINDA SABİT MODEL MASADA
Güncelleme katsayısında kullanılan enflasyon ve büyüme verilerinin her yıl değişmesi, maaşlar arasında fark yaratıyor. Bu durum kamuoyunda “emekli maaşı düşüyor” algısına neden oluyor.
Çözüm olarak sabit bir güncelleme katsayısı belirlenmesi öneriliyor. Böylece emeklilik tarihi kaynaklı farklılıkların azaltılması hedefleniyor.
TABAN MAAŞTA YENİ FORMÜL
2019’dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi, düşük aylık alan emeklilere avantaj sağladı.
Ancak taban maaşın hemen üzerinde gelir elde edenlerle alt sınırda kalanlar arasında dengesizlik oluştuğu belirtiliyor.
Örneğin, az prim günüyle emekli olan bir kişi taban maaş sayesinde daha yüksek gelir alabilirken, uzun yıllar çalışanların maaşı buna yakın seviyede kalabiliyor.
Bu sorunu çözmek için:
- Taban maaşın kaldırılarak kök maaşlara kademeli seyyanen artış yapılması,
- Ya da taban maaşın hemen üzerindeki aylıklara ek kademeli zam uygulanması
seçenekleri değerlendiriliyor.
SSK VE BAĞ-KUR FARKI AZALABİLİR
2008 reformuyla sosyal güvenlik kurumları Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleşti. Ancak emeklilik şartları ve maaş hesaplamalarında farklılıklar sürüyor.
Yeni düzenlemeler kapsamında:
- SSK ve Bağ-Kur aylık bağlama sistemlerinin eşitlenmesi,
- Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartının 7 bin 200 güne düşürülmesi
gibi başlıklar gündemde bulunuyor.
KAPSAMLI DEĞİŞİKLİK MASADA
Sonuç olarak, emekli maaşı sisteminde daha sade, adil ve sürdürülebilir bir yapı oluşturulması hedefleniyor.
Çalışmaların netleşmesiyle birlikte milyonlarca emeklinin gelir yapısını doğrudan etkileyecek yeni formüllerin hayata geçirilmesi bekleniyor.