İzmir'in Çeşme ilçesindeki zincir otelde görev yapan valenin otelde konaklayan Selen Yalaz isimli gazeteci ve iş insanının 7 milyonluk otomobilini çarparak pert etmesi ile valelerin sorumlulukları yeniden gündeme geldi.
Kamera görüntülerinde valenin otomobile bindikten sonra hızla dönüş yapıp direksiyon hakimiyetini kaybettiği ve kolona çarptığı anlar yer aldı.
Yalaz’ın kazadan sonra yaşadıkları ise inanılmaz ve kabul edilemez. Yalaz olayı ve yaşadıklarını şöyle anlatıyor. "Türkiye'de ne yazık ki vale terörü var. Türkiye'de vale yüzünden başına böyle bir olay gelen ilk kişi değilim, muhtemelen son kişi de olmayacağım. Evet adı üzerinde 'kaza'. Görüntüleri izlediğimde arabam hunharca kullanılmış. Otoparkta yüksek hızla vale aracı kullanmış. Bunu da geçiyorum otelin müdürü bana, 'Olur böyle şeyler' diyor. Sonrasında otelin sahiplerinin, 'Bizim valeler duvarda bir şey denemiş' dediğini duyuyoruz. Hukuki olarak tüm haklarımı arayacağım. Lütfen Çeşme'de bu otele aracınızı vermeyin. Aracım 5 saat orada kaldı. Aracım perte çıktığı için ikame araç istedik ama olumsuz cevap geldi. Hem büyük bir mağduriyet yaşadık hem de krizi yönetemediler. Üstüne üstlük benden 400 lira vale ücreti alındı. Olay sonrasında geri bile vermediler. Hukuki olarak takipçisi olacağız."
Yalaz’ın anlattıkları gerçekten inanılmaz. Evet kaza olabilir ama bir müşteriye, iddialar doğruysa tüketiciye otel yetkililerinin söylemleri etik dışı, müşteriyi rencide eden söylemler.
Valelerden şikayet sadece araca verilen hasarlarla da sınırlı değil. Genel anlamda baktığımızda valelerin kaba, söz ve davranışları, araçtan bazı eşyaların alınması, araçla gezmeleri, park edilmemesi gereken yerlere park ederek aracın ceza yemesine neden olunması gibi haksız uygulamaları da var.
Gelelim işin hukuki boyutuna;
Valenin Hukuki Sorumluluğu
Vale, aracı teslim aldığında Borçlar Kanunu kapsamında bir saklama sözleşmesi ilişkisi veya hizmet sözleşmesi ilişkisi kurulmuş olur.
Valelerin yaptıklarına göre hukuki sorumlulukların nitelendirmeleri değişmektedir.
Valenin, sorumluluğu Türk Borçlar Kanunun Haksız Fiil Sorumluluğu (TBK m. 49) Vekaletsiz İş Görme (TBK m. 526 vd.) kapsamında yer almaktadır.
Görevini Kötüye Kullanma suçu da olayda değerlendirilmelidir. Vale, kendisine verilen görevi (aracı güvenli bir şekilde park etmek ve muhafaza etmek) kötüye kullanmış olabilecektir.
İş Yeri Sahibinin (Vale İşletmesinin) Hukuki Sorumluluğu
İş yeri sahibinin sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda oldukça geniş kapsamlıdır:
TBK’nun 66’ncı maddesinde düzenlenen Adam Çalıştıranın Sorumluluğu gereği; İşveren, çalıştırdığı valelerin kendilerine verilen işi yaparken verdikleri zararlardan dolayı tazmin etmekle yükümlüdürler.
Aracı hizmet ilişkisi kapsamında teslim alan valelerin teslimden sonraki her türlü eyleminden ve dolayısıyla verdikleri zararlardan işveren sorumludur. İşveren, valeyi seçerken, talimat verirken veya denetlerken gerekli özeni göstermiş olsa bile bu sorumluluktan kurtulamaz.
İşletmenin TBK m 561 vd da düzenlenen Saklama Sözleşmesinden Doğan Sorumlulukları da bulunmaktadır.
Vale hizmeti, bir saklama sözleşmesidir. Tüketici aracını valeye teslim ettiği andan itibaren vale hizmeti veren işletme/işyeri aracı güvenli bir yerde koruma altına alma yükümlülüğü başlar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/3076 E., 2018/498 K., 21.03.2018 Tarihli ve sair Yargıtay kararlarında "Lokanta otoparkına park edilmek üzere görevliye teslim edilen aracın çalınmasından doğan zararlardan lokanta görevlisi ve işletme sorumludur" denilmektedir. Yargıtay kararlarına göre çalınma gibi durumlarda dahi işletmenin sorumluluğunu ortaya koymaktadır. Çünkü saklama yükümlülüğü ihlal edilmektedir.
Olayı Tüketici Hukuku Kapsamında değerlendirdiğimizde aracın zarar görmesi, çalınması, park cezası yemesi gibi hususlar ayıplı hizmet olarak değerlendirilmelidir.
Vale ve Vale İşletmelerinde Bulunması Gereken Nitelikler
25 Aralık 2020 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanıp 1/7/2021 tarihinde yürürlüğe giren İşletmeler ve İşyerlerinin Park Hizmetlerinin (Vale) Yürütülmesine ilişkin Yönetmelik, vale hizmeti sunumuna ve alımına ilişkin gerçek ve tüzel kişilerin görev, yetki ve sorumlulukları ile denetimlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
Yönetmelik hükümleri incelendiğinde uygulamaya ilişkin önemli hususları sıralamak gerekirse;
Araç teslim fişi: Aracın vale görevlisine teslimi anında vale görevlisi tarafından doldurulan, bir nüshası vale görevlisinde, kopya nüshası ise sürücüde kalacak olan, üzerinde işletmenin adı, sürücünün adı soyadı, aracın plakası, düzenlendiği tarih, saat ve teslim alan görevlinin adı soyadı ile telefon numarası ve araç kilometresinin yazılı olduğu dipkoçanlı otokopili belgeyi veya şirket tarafından hazırlanan bu bentteki şartları sağlayacak elektronik uygulamayı ifade etmektedir.
Buradan valeye teslim edilen tüm araçlar için tüketiciye teslim fişinin bir nüshasının eksiksiz doldurularak teslim edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Mesleki Yeterlilik Belgesi: Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarının düzenlediği Vale Görevlisi (Seviye 3) MYK Mesleki Yeterlilik Belgesini ifade etmektedir.
Vale olacak kişinin MYK belgesi olması zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu belgeye sahip olmayanlar vale görevi yapamayacaktır.
Vale hizmet bedeli: Esnaf işletmeleri için 14/2/2008 tarihli ve 26787 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esnaf ve Sanatkârlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Fiyat Tarifeleri Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesine ve tacirler için 15/12/2004 tarihli ve 25671 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre hazırlanan fiyat tarifesini aşmamak üzere vale işletmesi tarafından belirlenen bedeli ifade eder.
Buradan Vale ücretlerinde bir üst sınır yani azami tarifenin olduğu ve bu tarifenin üstünde ücret alınması halinde ise tüketicinin aşan miktarı geri alabileceğini söyleyebiliriz.
-Vale hizmeti en fazla 3 (üç) kilometre yarıçap içerisinde karşılanır.
-Sürücü, vale hizmeti almaya zorlanamaz.
Uygulamada yani günlük hayatımızda valeler hemen tüketiciye yanaşmakta ve aracı alıp park etmek istemekte. Bunu yaparken de fiş vs genelde verilmemekte.
-Otopark alanını kayıt altına alacak güvenlik kamerası bulundurulur.
Vale hizmeti veren işletmeler ve işyerlerinde aranacak şartlar
-Vale hizmeti alan sürücülerin sahip olduğu haklar kolaylıkla görülecek şekilde ilan edilir.
-Vale noktalarında; vale hizmeti almanın zorunlu olmadığını belirtir levha herkesin göreceği şekilde asılır.
-Vale hizmet bedeli sürücünün görebileceği şekilde tabelada belirtilir.
-Araç içerisinde kıymetli eşya bırakılmamasına ilişkin uyarı yazısı bulundurulur.
-Vale/Garaj Sigorta poliçesi ve üçüncü şahıs mali mesuliyet sigorta poliçesi yaptırılır.
Vale görevlisinde aranacak şartlar
-İlgili mevzuat hükümleri kapsamında düzenlenen Vale Görevlisi (Seviye 3) MYK Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olmak.
-Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, hırsızlık, uyuşturucu veya uyarıcı madde; imal ve ticareti, kullanılmasını kolaylaştırmak, kullanmak için satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da kullanmak, cinsel saldırı suçlarından mahkûm olmamış olmak veya bu suçlardan hakkında kovuşturma bulunmamak.
-Son beş yıl içerisinde; bilinçli taksirli olarak ölümlü trafik kazalarına karışmamış olmak, uyuşturucu veya uyarıcı maddeler alarak ya da alkollü olarak araç kullanma ve hız kurallarını ihlal nedeniyle sürücü belgesi birden fazla geri alınmamış olmak veya daimi olarak iptal edilmemiş olmak.
-Kullanılacak araç cinsine uygun sınıf sürücü belgesine sahip olmak.
Vale hizmeti veren işletme ve işyerlerinin yetki ve sorumlulukları
-Aracın teslimi sırasında vale hizmeti veren işletme ve işyerlerinin vale görevlileri tarafından sürücüye araç teslim fişi verilir. Araç iadesi bu fiş ile yapılır.
-Vale hizmeti veren işletme ve işyerleri vale görevlisine tanıtım kartı düzenlemek ve kıyafet vermek zorundadır.
Vale görevlisi olarak görev yapan kişiler;
-Vale tanıtım kartı takmak ve vale kıyafeti giymek,
Vale hizmeti veren işletme veya işyerleri tarafından her vale görevlisine üzerinde işyeri veya işletmeyi tanıtıcı isim, işaret, logo ile ışığı yansıtan “VALE” ibaresi bulunan ve vale görevlisi olduğunu gösterir ayırt edici kıyafet verilir.
-Sürücüden aracı araç teslim fişi ile teslim alıp fişin bir suretini sürücüye vermek, diğer suretini kendisinde bulundurmak,
-Araçları sürücünün istediği zamanda teslim alıp teslim etmek,
-Aracı teslim aldığı şekilde teslim etmek zorundadır.
Şikâyetlerin değerlendirilmesi ve denetim
İlgili valilik veya kaymakamlıkça vale hizmetlerinin belli aralıklarla denetimi için ilgili vali veya kaymakam tarafından belirlenen kişinin başkanlığında; yetkili idare, emniyet veya jandarma, şoförler odası ve ilgili vali veya kaymakam tarafından belirlenen vale hizmetleri alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu temsilcilerinden bir denetim komisyonu oluşturulur. Komisyon vale işletmelerinin bu Yönetmeliğe uygun faaliyet gösterip göstermediği, varsa şikâyetlerin değerlendirilmesi hususlarında yerinde denetim yapar.
Denetim sonucu tespit edilen aykırılıklar yetkili kurumlara gereği yapılmak üzere iletilir.
Belediye sınırları içerisinde Belediye Zabıtasınca yapılan denetimlerde varsa tespit edilen eksiklik ve aksaklıkların denetim raporunda ve tutanağında belirtilen sürede giderilmesi ihtar edilir. Belirtilen sürede eksiklik ve aksaklıkların giderilmemesi halinde vale faaliyeti yetkili idarelerce eksiklik ve aksaklıklar giderilene kadar durdurulur.