Antalya’da toplu taşımada uygulanmaya başlanan ‘otobüs yaklaşırken el kaldırın’ uygulaması, en büyük tepkiyi görme engelli bireylerden gördü. Altı Nokta Körler Derneği Antalya Şube Başkanı Ahmet Oktay, duraklarda ve otobüslerde sesli yönlendirme sistemleri bulunmadığı sürece görme engellilerin hangi aracın geldiğini bilmesinin mümkün olmadığını belirterek, “Bu uygulama erişilebilirlik ilkesine aykırıdır. Görme engelli vatandaşın el kaldırmasını beklemek, onu toplu ulaşım hakkından mahrum bırakmaktır” dedi. Oktay, görme engelli bireylerin zaten günlük yaşamda ulaşım konusunda çok sayıda engelle mücadele ettiğini belirterek, yeni uygulamanın bu zorlukları daha da artıracağını söyledi. Toplu taşımanın görme engelli bireyler açısından yıllardır ciddi sorunlar barındırdığını ifade eden Ahmet Oktay, yeni uygulamanın bu sorunları çözmek yerine daha da derinleştireceğini dile getirerek, “Çile bülbülüm çile… Antalya’da otobüs beklemek zaten başlı başına büyük bir mücadele. Şimdi bir de görmediğimiz otobüse el kaldırmamız isteniyor. Göremediğimiz aracı nasıl fark edip el kaldıracağız?” diyerek uygulamaya tepki gösterdi. Görme engelli bireylerin duraklarda uzun süre beklemek zorunda kaldığını belirten Oktay, özellikle yaz aylarında aşırı sıcakta, kış aylarında ise yağmur altında büyük sıkıntılar yaşandığını söyledi. Durakların önemli bir bölümünde yeterli korunak bulunmadığını ifade eden Oktay, “Yağmurda ıslanıyoruz, kayma tehlikesi yaşıyoruz. Güneş altında uzun süre beklemek zorunda kalıyoruz. Şimdi buna bir de ‘el kaldırma’ şartı getiriliyor. Bu durum görme engellilerin hayatını daha da zorlaştıracaktır” diye konuştu.
‘Sesli sinyalizasyon zorunluluktur’
Antalya’daki duraklarda sesli sinyalizasyon sistemlerinin bulunmadığını hatırlatan Ahmet Oktay, görme engelli bireylerin hangi hattın durağa yaklaştığını anlayamadığını hatırlatarak, “Biz hangi otobüsün geldiğini göremiyoruz. Hangi hattın geçtiğini de bilmiyoruz. Böyle bir durumda bizden el kaldırmamızın beklenmesi gerçekçi değildir. Önce bize hangi aracın geldiğini söyleyecek bir sistem kurulmalı, daha sonra farklı uygulamalar konuşulmalıdır.” ifadelerini kullandı. Görme engelli bireylerin çoğu zaman çevrede bulunan vatandaşlara ya da şoförlere seslenerek hangi aracın geldiğini öğrenmeye çalıştığını belirten Oktay, bunun bağımsız yaşam hakkını ortadan kaldırdığını dile getirdi. Altı Nokta Körler Derneği Antalya Şubesi olarak yıllardır sesli sinyalizasyon sistemi talebinde bulunduklarını ifade eden Oktay, raylı sistemlerde kullanılan teknolojinin otobüs duraklarında da uygulanması gerektiğini ifade ederek, “Bugün tramvaylarda sesli bilgilendirme sistemi var. Aynı sistem neden otobüslerde ve duraklarda olmasın?” diye sordu. Oktay, “Otobüs durağa yaklaşırken hattını sesli olarak anons etmelidir. Görme engelli vatandaş da hangi aracın geldiğini duymalı ve ona göre hareket etmelidir. Bu teknolojiler artık lüks değil, zorunluluktur” ifadelerini kullandı.
‘Önce erişilebilirlik sağlanmalı’
Toplu taşımanın herkes için eşit koşullarda sunulması gerektiğini belirten Ahmet Oktay, belediyelerin önceliğinin hız değil erişilebilirlik olması gerektiğini ifade ederek, “Erişilebilirlik sağlanmadan getirilen her yeni uygulama engelli bireyleri daha da mağdur eder. Önce eksikler tamamlanmalı, daha sonra yeni kurallar uygulanmalıdır” dedi. Sorunun yalnızca otobüse binmekle sınırlı olmadığını belirten Ahmet Oktay, araç içerisinde de önemli eksiklikler bulunduğunu ifade etti. Birçok otobüste sesli durak anonslarının ya hiç çalışmadığını ya da düzensiz çalıştığını söyleyen Oktay, bunun görme engelli vatandaşların yanlış durakta inmesine neden olduğunu belirterek, “Görme engelli vatandaşlar çoğu zaman hangi durağa geldiklerini anlayamıyor. Mecburen yanındaki yolculara ‘Şu durağa geldik mi?’ diye sormak zorunda kalıyor. Bu durum bağımsız yaşam hakkıyla bağdaşmıyor” diye konuştu.
‘Ücretsiz’ diye alınmama endişesi
Altı Nokta Körler Derneği’nin bir başka endişesinin ise ücretsiz ulaşım kartı kullanan engelli bireylerin mağdur edilmesi olduğunu belirten Oktay, yeni uygulamanın kötü niyetli kişiler tarafından suistimal edilebileceğini ifade etti. Oktay, “Engelli kartlarımız ücretsiz olduğu için bazı sürücüler görme engelli vatandaşın kendisini çağırmadığını öne sürerek durakta durmayabilir. Böyle bir riskin oluşmasını istemiyoruz. Bu durum hak ihlallerine neden olabilir” dedi. Toplu ulaşım hizmetlerinin engelli bireylerin ihtiyaçları dikkate alınarak planlanması gerektiğini vurgulayan Ahmet Oktay, yerel yöneticilere çağrıda bulundu. Duraklarda otobüs hatlarını sesli olarak duyuracak sistemlerin kurulmasını, araçlarda sesli durak anonslarının eksiksiz çalıştırılmasını ve erişilebilir ulaşım altyapısının bir an önce tamamlanmasını isteyen Oktay, “Erişilebilir ulaşım bir ayrıcalık değil, anayasal bir haktır. Görme engelli bireyler de herkes gibi bağımsız şekilde seyahat edebilmelidir. Biz ayrıcalık istemiyoruz. Sadece herkes gibi bağımsız şekilde otobüse binebilmek, gideceğimiz yere güvenle ulaşabilmek istiyoruz. Bunun yolu da erişilebilir, sesli ve engelsiz bir toplu ulaşım sisteminden geçiyor” dedi.
Uygulamaya yönelik tartışmalar
Antalya Ulaşım AŞ. Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet İnce’nin sosyal medya hesabından yaptığı “Durağa yaklaşırken el kaldırmayı unutmayın” paylaşımıyla kamuoyunda yeniden gündeme gelen uygulama, vatandaşlar arasında farklı değerlendirmelere neden oldu. Uygulamayı trafik akışını hızlandıracak bir düzenleme olarak görenlerin yanında, yaşlılar, engelliler, çocuklu aileler ve kenti ilk kez kullanan vatandaşlar açısından önemli mağduriyetler oluşturacağını savunanların sayısı da her geçen gün artıyor.