Küresel piyasalarda jeopolitik risklerin artması ve enerji fiyatlarının yükselmesi döviz piyasalarında yeni bir dalga yarattı. ABD doları, dünya genelinde güçlenmeye devam ederken Türk lirası karşısında da önemli bir kırılma yaşadı. Günlerdir nispeten dengeli seyreden dolar kuru, 44,0780 liraya yükselerek tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Uzmanlara göre bu yükselişin arkasında Ortadoğu’daki savaş gerilimi, petrol fiyatlarındaki artış ve ABD Merkez Bankası’nın faiz politikasına ilişkin beklentiler bulunuyor.
ORTADOĞU GERİLİMİ PİYASALARI SARSITI
Küresel piyasalar son günlerde Ortadoğu’daki askeri gelişmelerin yarattığı belirsizlik nedeniyle oldukça hassas bir dönemden geçiyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının yedinci gününe girmesi bölgedeki tansiyonu daha da artırdı.
Tahran yönetimi ise buna karşılık Körfez bölgesi genelinde yeni bir füze ve insansız hava aracı saldırısı dalgası başlattı. Bu gelişmeler küresel piyasalarda risk algısını yükselterek yatırımcıların “güvenli liman” olarak görülen dolara yönelmesine yol açtı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın bir sonraki liderinin belirlenmesinde rol almak istediğini açıklaması ve merhum dini liderin oğlu Hamaney’i olası aday olarak görmediğini belirtmesi de bölgedeki siyasi belirsizliği artıran unsurlar arasında gösterildi.
DOLAR ENDEKSİ VE PETROL FİYATLARI YÜKSELİŞTE
Küresel piyasalarda doların gücünü gösteren dolar endeksi 99 seviyelerinde istikrar kazandı. Haftalık bazda ise doların yüzde 1’den fazla değer kazanmaya hazırlandığı belirtiliyor.
Bunun en önemli nedenlerinden biri petrol fiyatlarındaki sert yükseliş. Enerji maliyetlerinin artması küresel enflasyonun yeniden hızlanabileceği endişelerini gündeme getirdi. Bu durum da ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimlerini erteleyeceği beklentisini güçlendirdi.
Piyasalar daha önce Temmuz ayında beklenen faiz indirimi ihtimalini artık Eylül veya Ekim ayına ertelemiş durumda.
EURO KARŞISINDA DA GÜÇLENİYOR
Doların küresel güçlenmesi sadece gelişmekte olan ülkelerin para birimlerini değil Avrupa’yı da etkiledi. Bu hafta dolar en fazla değer artışını euro karşısında gösterdi.
Uzmanlar bunun arkasında Avrupa ekonomilerinin Ortadoğu petrolüne yüksek bağımlılığı olduğunu belirtiyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, euro üzerinde baskı oluşturarak doların daha fazla güçlenmesine neden oldu.
TL KARŞISINDA TARİHİ ZİRVE
Türk lirası karşısında son günlerde nispeten stabil bir seyir izleyen dolar, dört günlük direnç sürecinin ardından sert bir yükseliş gerçekleştirdi.
Böylece dolar kuru 44,0780 liraya çıkarak tarihi zirve seviyesini gördü. Uzmanlar bu kırılmanın, küresel risk algısındaki artış ve dolar talebindeki yükselişle bağlantılı olduğunu ifade ediyor.
MERKEZ BANKASI’NDAN İKİ KRİTİK ÖNLEM
İran merkezli savaşın finans piyasalarında oluşturduğu dalgalanma üzerine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) bazı adımlar attı.
Merkez Bankası’nın açıkladığı önlemler arasında:
- 1 hafta vadeli repo ihalelerine geçici olarak ara verilmesi
- Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerinin başlatılması
yer aldı.
Ayrıca Merkez Bankası bankalara sağladığı fonlama maliyetini yüzde 37’den yüzde 40’a yükseltti. Bu değişiklik kısa vadede mevduat faizlerinin yeniden yükselmesine neden oldu.
MEVDUAT FAİZLERİ YÜKSELİŞE GEÇTİ
Merkez Bankası’nın sıkılaştırıcı adımları bankacılık sistemine de yansıdı.
- 1 aylık mevduat faizleri yeniden yüzde 40 seviyesine yaklaştı
- Daha önce yüzde 37–38 bandında olan faizler yeniden yükseliş trendine girdi
- Günlük mevduat işlemlerinde yıllık faiz oranları yüzde 44’e kadar çıkabiliyor
Merkez Bankası ayrıca gecelik borç verme faiz oranını da yüzde 40 olarak belirledi.
ŞİRKETLER DÖVİZİ MERKEZ BANKASI’NDAN ALIYOR
Merkez Bankası’nın devreye aldığı Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemleri sayesinde şirketlerin döviz talebinde yeni bir kanal oluştu.
Bu sisteme göre:
- Dövize ihtiyaç duyan şirketler serbest piyasa yerine Merkez Bankası üzerinden işlem yapabiliyor
- Döviz ödemesi ihtiyaç duyulan vadede Merkez Bankası tarafından gerçekleştiriliyor
Bu uygulamanın piyasadaki ani döviz talebini azaltarak kur oynaklığını sınırlamayı amaçladığı ifade ediliyor.
CARRY TRADE ETKİSİ
Uzmanlara göre kurdaki hareketin arkasındaki bir diğer unsur ise carry trade işlemleri olabilir.
Yüksek faiz avantajı nedeniyle TL mevduata yönelen yatırımcıların işlemlerini tamamladıktan sonra yeniden dolara dönmesi, piyasada dolar talebini artırarak kurda hızlı yükselişe yol açmış olabilir.
MERKEZ BANKASI 12 MİLYAR DOLAR SATTI
Uluslararası finans çevrelerinde yer alan bilgilere göre Türkiye, son dalgalanma döneminde döviz piyasasına güçlü müdahalelerde bulundu.
Ekonomi kaynaklarına göre Merkez Bankası liranın istikrarını sağlamak için yaklaşık 12 milyar dolar satış yaptı. Bu rakamın döviz rezervlerinin yaklaşık yüzde 15’ine denk geldiği belirtiliyor.
Haberlere göre Merkez Bankası piyasalar açılmadan önce likiditeyi sıkılaştırdı ve bankalar aracılığıyla dolar satışları gerçekleştirildi. Hafta ilerledikçe satış miktarının azaldığı, Perşembe günü ise böyle bir işlemin gözlemlenmediği ifade edildi.
Bu müdahaleler sayesinde gelişmekte olan ülke para birimlerinin çoğu değer kaybederken Türk lirasının nispeten daha sakin kaldığı belirtiliyor.
“PİYASALAR NORMALE DÖNEBİLİR”
Küresel yatırım kuruluşlarından JPMorgan Chase & Co. yetkilileri de gelişmeleri yakından izliyor.
Şirketin varlık yönetimi bölümünde gelişmekte olan piyasa devlet stratejisi başkanı Nick Eisinger, mevcut politikaların sürdürülebilir olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Şimdilik bunun sürdürülebilir bir politika olduğunu düşünüyoruz. Türkiye’nin bunu devam ettirebilecek imkânları var.”
Eisinger’e göre jeopolitik riskler bir veya iki hafta içinde azalırsa piyasalar yeniden sakinleşebilir. Ancak gerilimin uzun sürmesi halinde küresel riskli varlıklar için çok daha zorlu bir dönem başlayabilir.
LİRA GÖRECE DİRENÇ GÖSTERDİ
Uzmanlar, döviz satışları ve sıkı para politikası sayesinde Türk lirasının haftayı dolar karşısında sadece yüzde 0,1’lik düşüşle kapatarak gelişmekte olan ülke para birimleri arasında en iyi performans gösterenlerden biri olduğunu belirtiyor.
Ekonomi yönetiminin hedefi ise enflasyonun yavaşladığı bir dönemde liranın kademeli ve kontrollü şekilde değer kaybetmesini sağlamak.
MERKEZ BANKASI’NIN 200 MİLYAR DOLARLIK GÜCÜ
Son veriler Merkez Bankası’nın rezervlerinde önemli bir birikim olduğunu gösteriyor.
- Net döviz rezervi: 78,4 milyar dolar
- Altın rezervleri dahil toplam rezerv: yaklaşık 200 milyar dolar
Bu rezerv gücü, uzmanlara göre kur dalgalanmalarına karşı önemli bir tampon görevi görüyor.
