Antalya hem mavi yolculuğun hem de son yıllarda yükselen kamp ve karavan kültürünün Türkiye’deki en önemli merkezleri arasında başı çekiyor. Ancak pandemi dönemiyle birlikte patlama yaşayan karavan sektörü, bugünlerde yüksek maliyetler, değişen müşteri profili ve hepsinden önemlisi kalifiye iş gücü kriziyle karşı karşıya. Tortugas Karavan işletmecisi, tecrübeli fiber ve tasarım ustası Mecnun Akbay hem tekne hem de karavan imalatının dünü, bugünü ve sektörün geleceğine ilişkin konuştu.
‘Sıvı malzemenin sınırsız özgürlüğü’
Hem karavan hem de tekne imalatında Akdeniz’in kavurucu sıcağına ve tuzlu deniz suyuna karşı en büyük kalkanın ‘fiber’ malzeme olduğunu belirten Mecnun Akbay, bu malzemenin sağladığı avantajları şu sözlerle özetledi: “Fiber lifli yapısı sayesinde son derece dayanıklı bir malzeme. Isı yalıtımı sağlıyor, hafif ve herhangi bir hasar durumunda tamiratı çok kolay. En büyük avantajı ise sıvı bir malzeme olması. Ahşap, metal ya da kompozit ürünler gibi belirli kalıplara sıkışıp kalmıyorsunuz; istediğiniz formda döküm yapabiliyorsunuz. Bu da tasarımda bize sınırsız bir özgürlük sunuyor.”
‘Boş alan bırakmadan tasarlıyoruz’
Karavan ve tekne gibi mikro yaşam alanlarında dekorasyonun en büyük zorluğunun dar alanları verimli kullanmak olduğunu ifade eden deneyimli zanaatkar, projelerinde ‘olmazsa olmaz’ ilkelerini şöyle paylaştı: “Bizim işimizde temel kural, olabildiğince her tarafa erişmek ve asla boş alan bırakmamaktır. Fabrikasyon, seri imalat işi yapmıyoruz; tamamen proje bazlı ve el yapımı çalışıyoruz. Müşterilerimiz genellikle kendi çizimleriyle ve özel talepleriyle bize gelirler. Onların yaşam tarzına göre dar alanlarda gizli çözümler üreterek her santimetreyi işlevsel hale getiriyoruz. Denizcilik lüks ve keyfi bir iş olduğu için her zaman birinci sınıf ‘marine’ malzeme istenir. Biz bu kalite standartlarını karavan imalatına da yansıtmaya çalışıyoruz ancak ekonomik şartlar karavancıları kısıtlıyor.”
‘Yüzde 80’i kapılarına kilit vurdu’
Tekne tadilatı ile karavan imalatı arasındaki işçilik ve yaklaşım farklarına değinen Mecnun Akbay, Türkiye’deki karavan sektörünün ciddi bir daralma içinde olduğuna dikkat çekti. “Tekne sektörü biraz daha işin lüks boyutu” diyen Akbay, sözlerini şöyle sürdürdü: “Ülkemizde karavan yaptıran insanlar genellikle ekonomik sebeplerle, yani otele yüksek paralar vermemek için bu yola başvuruyorlar. Son dönemde karavan sektörü müşteri kalitesindeki düşüşten ve ekonomik sıkışmışlıktan dolayı adeta bitmiş durumda. Pandemiden bu yana imalatçıların yaklaşık yüzde 80’i kapılarına kilit vurdu. Haberlerde anlatıldığı gibi büyük bir artış veya pembe bir tablo yok, piyasa şişiriliyor.”
Yabancılar tadilata, yerliler imalata geliyor
Antalya’daki turizm hareketliliğinin Tortugas Karavan’a yansımaları sorulan Akbay, yerli ve yabancı müşteri profilini şu şekilde analiz etti: “Yabancı turistler bize daha çok tadilat ve onarım işleri için geliyorlar. Türkiye’ye uğradıklarında karavan parklarında araştırma yapıyorlar, esnafa soruyorlar ve bizi buluyorlar. Sıfırdan imalat projelerimizi ise daha çok yerli müşterilerimize ve yurt dışında yaşayan, karavanını burada yaptırıp gümrükten geçiren gurbetçilerimize hazırlıyoruz.”
Yetişmiş usta ve çırak eksikliği
Sektörün en büyük kanayan yarasının yetişmiş usta ve çırak eksikliği olduğunu vurgulayan Mecnun Akbay, sert ve gerçekçi eleştirilerde bulundu. Hammadde fiyatlarının geçen seneye oranla en az 3 kat arttığını belirten Akbay, insan kaynağı krizini şu çarpıcı sözlerle aktardı: “Şu an piyasada usta yok, çırak yok, her şeyin eksiği var. Malzemeye ulaşmak hem zor hem pahalı; fiyatlar bir yılda üçe katlandı. Ancak malzemeyi bir şekilde parasıyla alabiliyorsunuz, asıl mesele ustayı bulabilmek. Genelde emekli olmuş, eski zanaatkarlar kaldı. Alttan çırak yetiştiren okul yok, sistem bitti. Aslında bu meslekler şu an robotların yapamayacağı işler olduğu için kelimenin tam anlamıyla altın çağını yaşıyor.” Akbay, genç neslin zanaat öğrenmeye ve fiziki üretime ilgi göstermediğine de dikkat çekti.
Bütçeyi en çok elektronik ve ustalık yoruyor
Sıfırdan bir fiber karavan imalatının ortalama 2 ila 3 ay sürdüğünü, teknelerde ise bu sürenin metraja bağlı olarak 1 ay ile 1 yıl arasında değişebileceğini belirten Mecnun Akbay, yeni bir proje yaptıracak olanlara da bütçe yönetimi konusunda şu tavsiyelerde bulundu: “Tadilat ve imalat projelerinde bütçeyi belirleyen, maliyeti en çok yukarı çeken iki ana kalem vardır; elektronik malzemeler ve ustalık işçiliği. Müşterilerin bütçelerini doğru yönetebilmeleri için bu iki kalemi önceden çok iyi planlamaları gerekir.” Tüm sektöre ve üreticilere kısa ama net bir mesaj veren emektar usta Mecnun Akbay, “Çalışalım, üretelim” diyerek sözlerini tek bir cümleyle noktaladı.