Evdir Han, Selçuklu sultanlarından I. İzzeddin Keykavus döneminde, 1219 yılında inşa edildi. Antalya’dan kuzeye uzanan tarihî kervan yolu üzerinde konumlanan yapı, Antalya’dan Burdur yönüne devam eden ticaret güzergahındaki ilk konaklama noktalarından biri olma özelliği taşıyor. Orta Çağ’da inşa edilen büyük kervansaraylar arasında gösterilen han, dönemin ticari ve mimari anlayışını yansıtıyor. Kareye yakın dikdörtgen planlı yapının dış ölçüleri 67,60 x 54 metre, avlusunun ölçüleri ise 47,10 x 34,50 metre olarak belirtiliyor. Hanın yapımında ağırlıklı olarak moloz ve kesme taş kullanıldı.
ANTİK KENTTEN TAŞINAN İZLER
Evdir Han’ın inşasında, aynı bölgede bulunan Anydros-Eudokias Antik Kenti’nden getirilen yapı malzemelerinden yararlanıldı. Yapının farklı bölümlerinde Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait devşirme ve süslemeli taşlar görülebiliyor. İç ve dış beden duvarlarının büyük bölümü, kemer ayaklarına kadar iri kesme taşlarla kaplandı.
ANITSAL TAÇ KAPISIYLA DİKKAT ÇEKİYOR
Hana, basık kemerli ve anıtsal büyüklükteki bir taç kapıdan giriliyor. Yapının günümüze ulaşmayan üç satırlık mermer kitabesi, 1928 yılında R. Riefstahl tarafından incelendi. Kitabenin bazı bölümleri ile tarih kısmı eksik olmasına rağmen yapılan okuma sonucunda yapının Sultan I. İzzeddin Keykavus dönemine ait olduğu belirlendi. Giriş eyvanının sağında ve solunda, kaburga takviyeli tonozlarla örtülü birer oda bulunuyor. Avlunun kuzey ve güney cephelerinde yer alan eyvanların iki yanında beşer kemerli giriş sıralanıyor.
HAN’DA YOLCU VE HAYVANLARA ÖZEL ALANLAR
İkişerli mekânlar halinde düzenlenen bu bölümler, kuzey-güney yönünde uzanan sivri tonozlarla örtülüyor. Giriş eyvanının iki yanındaki revaklar ise üçer kemerle avluya açılıyor. Avlunun dört tarafında sıralanan mekanların mimari düzeni, hanın kullanım amacına ilişkin ipuçları veriyor. Birinci sıradaki mekanların, arkadaki ikinci sıradaki mekanlardan daha yüksek inşa edildiği görülüyor. Bu mimari farklılığın, ön bölümün yolculara, arka bölümün ise hayvanlara ayrılmasıyla ilişkili olduğu değerlendiriliyor.
HANIN MİNARESİNE AÇILAN KÜÇÜK KAPI
Evdir Han’ın mimari ayrıntıları arasında farklı amaçlarla kullanılan bölümler de bulunuyor. Avlunun güney tarafındaki revaklarda ikinci kemerden geçildiğinde beden duvarlarına bitişik küçük bir hücreye ulaşılıyor. Bu bölümün hanın tuvaleti olarak kullanıldığı belirtiliyor. Giriş eyvanının solundaki üçüncü kemerden girildiğinde ise beden duvarına açılmış, zeminden oldukça yüksekte bulunan küçük kemerli bir kapı göze çarpıyor. Bu kapının hem çatıya hem de bir dönem gözetleme kulesi işlevi gördüğü belirtilen hanın minaresine geçiş sağladığı ifade ediliyor.
EVDİR HAN KORUMA ALTINDA
Selçuklu döneminden kalan mimari mirasın gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşıyan Evdir Han, 1977 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescillenerek yasal koruma altına alındı. Selçuklu döneminin kervansaray mimarisini yansıtan yapı, Antalya’nın tarihi ve kültürel mirasının önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor.
