Antalya’da düzenlenen COP31’de iklim diplomasisinin en önemli sorunlarından biri olan uluslararası iş birliği ve uygulama eksikliği gündeme geldi. Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ülkelerinin yaklaşık 30 yıldır sınır aşan hava kirliliğiyle mücadele etmesine rağmen kalıcı bir çözüm sağlayamaması, küresel çevre politikalarının etkinliğini yeniden tartışmaya açtı. Değerlendirmelerde, ülkelerin ortak anlaşmalar imzalamasına karşın ulusal siyasi ve ekonomik çıkarlarını önceliklendirmesinin mücadeleyi zayıflattığına dikkat çekildi. ASEAN ülkelerinin sınır aşan duman kirliliğiyle mücadelesi, uluslararası çevre diplomasisinin uygulamadaki sorunlarını gözler önüne seren önemli örneklerden biri oldu. 1997-1998 yıllarında yaşanan büyük orman ve arazi yangınlarının ardından bölge ülkeleri, 10 Haziran 2002’de Kuala Lumpur’da Sınır Aşan Duman Kirliliğine İlişkin ASEAN Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşma 25 Kasım 2003’te yürürlüğe girdi. Ancak bütün üye ülkelerin onay sürecinin tamamlanması 2014 yılına kadar sürdü. Endonezya'nın onay belgesini 20 Ocak

Yarım asırlık asker arkadaşlarından hasta dostlarına vefa ziyareti
Yarım asırlık asker arkadaşlarından hasta dostlarına vefa ziyareti
İçeriği Görüntüle

2015'te süreç tamamlandı

Anlaşma; orman ve arazi yangınlarının önlenmesini, yangınların izlenmesini, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesini ve ülkeler arasında bilgi paylaşımını hedefliyor. Buna rağmen hukuki çerçevenin oluşturulması, bölgedeki duman kirliliğinin tamamen ortadan kaldırılmasını sağlayamadı. Böylece uluslararası anlaşmaların yalnızca imzalanmasının yeterli olmadığı, uygulama ve denetim mekanizmalarının da hayati önem taşıdığı bir kez daha ortaya çıktı. COP31’deki değerlendirmelerde, iklim diplomasisinin önündeki en büyük engellerden birinin ülkelerin ulusal çıkarlarını ortak çevre hedeflerinden üstün tutması olduğu vurgulandı. Hükümetlerin kendi halklarına, ekonomilerine ve kalkınma politikalarına karşı sorumlulukları bulunduğu belirtilirken, bu önceliklerin uluslararası iş birliğini zaman zaman ikinci plana ittiği ifade edildi. Tayland örneği üzerinden yapılan değerlendirmelerde de ülkelerin kendi deneyimlerini ve ulusal önceliklerini merkeze alan politikalarının ortak kararların hayata geçirilmesini zorlaştırabildiğine dikkat çekildi. Uluslararası düzeyde verilen taahhütlerin ulusal politikalara aktarılmaması ise iklim mücadelesinde ciddi bir uygulama boşluğu yaratıyor.

Singapur farklı bir yol izledi

Sınır aşan hava kirliliğiyle mücadelede Singapur'un 2014 yılında yürürlüğe koyduğu Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası da gündeme geldi. Yasa, Singapur dışında gerçekleştirilen ve ülkede duman kirliliğine neden olan faaliyetler için de hukuki sorumluluk öngörmesiyle dikkat çekiyor. Düzenleme, şirketlerin ve ilgili kuruluşların başka ülkelerde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin sınır ötesindeki çevresel sonuçlarına karşı da sorumlu tutulabilmesinin önünü açıyor. Ancak benzer düzenlemelerin diğer ülkelerde uygulanması, ekonomik çıkarlar ve tarımsal üretim alışkanlıkları nedeniyle kolay olmuyor. Tarımsal üretimde arazi temizlemek amacıyla kullanılan yakma yöntemleri, bölgedeki hava kirliliğinin önemli kaynakları arasında gösteriliyor. Ancak bu uygulamaların yalnızca yasaklanmasıyla sorunun çözülemeyeceği belirtiliyor. Çiftçilerin ekonomik koşulları dikkate alınmadan hazırlanan çevre politikalarının sahada karşılık bulmasının zor olduğunu vurgulayan konuşmacı, üreticilere uygulanabilir ve ekonomik alternatifler sunulması gerektiğine dikkat çekti. Tarımsal üreticilerin geçim kaynaklarını koruyacak destekler sağlanmadan getirilen yasakların kalıcı sonuç üretmeyeceği ifade edildi. Mevcut politikaların değişmemesi halinde sınır aşan duman kirliliğinin gelecekte de gündemde kalabileceği uyarısı yapıldı. Konuşmacı, gerekli adımlar atılmazsa 2041 yılında bile bugün tartışılan çevre sorunlarının çözülememiş olabileceğine dikkat çekti. Değerlendirmelerde, çevresel sorumlulukların ülkeler arasında adil paylaşılması gerektiği de vurgulandı. Büyük ekonomilerin çevre üzerindeki etkileri ve kirliliğe katkıları dikkate alınarak daha güçlü sorumluluk üstlenmesi gerektiği belirtildi.

Muhabir: Esra ALTUNKES