Antalya’daki mezarlıklarda devam eden bakım ve düzenleme çalışmaları, engelli bireylerin yıllardır dile getirdiği erişilebilirlik sorunlarını yeniden gündeme taşıdı. Altı Nokta Körler Derneği Antalya Şube Başkanı Ahmet Oktay ile Türkiye Sakatlar Derneği Antalya Şube Başkanı ve Antalya Kent Konseyi Engelliler Meclisi Başkanı Mehmet Karavural, yalnızca fiziksel olarak düzenlenmesinin yeterli olmadığını, engelli bireylerin ihtiyaçlarının da planlamanın merkezine alınması gerektiğini ifade etti. Her iki başkan da mezarlıkların herkes için ortak yaşam alanları olduğunu vurgulayarak, engelli bireylerin hayatını kolaylaştıracak düzenlemelerin artık ertelenmemesi gerektiğini söyledi. Altı Nokta Körler Derneği Antalya Şube Başkanı Ahmet Oktay, görme engelli bireylerin mezarlıkları tek başına ziyaret etmelerinin neredeyse imkânsız olduğunu belirterek, yaşanan sıkıntıları anlattı. Oktay, “Normal bir vatandaş mezarlığa gittiğinde görevliye kimi ziyaret edeceğini söylüyor, kendisine harita veriliyor ve yönlendirme yapılıyor. Ancak bu sistem görme engelli bireyler düşünülerek hazırlanmıyor. Verilen haritanın bizim için hiçbir anlamı yok. Sesli yönlendirme yok, hissedilebilir yüzey yok, Braille bilgilendirme yok. Bu nedenle tek başımıza yakınlarımızın mezarını bulmamız mümkün olmuyor” dedi. Oktay, özellikle bayramlarda ve özel günlerde yaşanan mağduriyetin daha da arttığını belirterek, “Her insan anne babasının, eşinin, evladının ya da yakınlarının mezarına gidip dua etmek ister. Ancak görme engelliler çoğu zaman refakatçi bulamadığı için mezarlığa gitmekten vazgeçiyor. Çünkü nereye gideceğini, hangi yöne döneceğini, mezarın hangi bölgede olduğunu bilmiyor. İnsanların manevi görevlerini yerine getirebilmesi başkasının yardımına bağlı olmamalı” diye konuştu.
‘Sesli yönlendirme şart’
Mezarlıklarda erişilebilirliğin yalnızca giriş kapısıyla sınırlı olmadığını dile getiren Oktay, mezarlığın tüm alanında erişilebilir ulaşım sağlanması gerektiğini ifade ederek, “Musalla alanına nasıl gidileceği, abdest alma yerleri, tuvaletler ve hizmet binaları görme engelliler tarafından bağımsız şekilde bulunabilmeli. Bunun için hissedilebilir kılavuz yollar yapılmalı, yönlendirmeler Braille alfabesiyle hazırlanmalı ve gerektiği yerlerde sesli bilgilendirme sistemleri kurulmalı” dedi. Bakım çalışmalarının sadece çevre düzenlemesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini belirten Oktay, kırılan parke taşlarının, bozuk yürüyüş yollarının ve risk oluşturan alanların da yenilenmesi gerektiğini hatırlatarak, “Mezarlıklarda yapılan her bakım çalışması engelli bireylerin ihtiyaçları dikkate alınarak planlanmalı. Bugün yapılan düzenlemeler yarının sorununu değil, çözümünü üretmeli” diye konuştu. Altı Nokta Körler Derneği'nden belediyelere ve camilere erişilebilirlik çağrısı
Başkan Oktay, camilerde ve çevrelerinde engelli bireylerin yaşamını kolaylaştıracak acil düzenlemeler yapılması gerektiğini belirterek yerel yönetimlere çağrıda bulundu. Oktay, yollara sarkan ağaçların budanarak yayaların güvenliğinin sağlanmasını, cami içinde kıbleyi gösteren uygun kaide veya pusulaların oluşturulmasını ve bedensel ile görme engelli vatandaşların ibadethanelere rahatça erişebileceği ortamların yaratılmasını istedi. Tekerlekli sandalyeler için geçmişte uygulanan galoş giydirme yönteminin zorluklarına dikkat çeken başkan, cami girişlerinde halı yerine tekerlekli sandalyeye uygun zeminler tasarlanması gerektiğini vurguladı. Ayrıca engelli bireylerin ibadet öncesi abdest alabilmeleri için özel abdesthane alanlarının oluşturulmasının önemine işaret etti.
‘Mezarlara ulaşmak çok zor’
Türkiye Sakatlar Derneği Antalya Şube Başkanı ve Antalya Kent Konseyi Engelliler Meclisi Başkanı Mehmet Karavural ise özellikle bedensel engelli bireylerin mezarlık içerisinde ciddi ulaşım sorunları yaşadığını belirtti. Karavural, mezarlar arasında bırakılan geçiş yollarının zamanla kullanılamaz hâle geldiğini belirterek, “Mezarlar arasında ulaşımı sağlayan yollar çeşitli bitkiler, ağaçlar veya gelişigüzel yapılan peyzaj uygulamaları nedeniyle kapanıyor. Tekerlekli sandalye kullanan vatandaşlarımız bu alanlardan geçemiyor. Bazen vatandaşlar kendi mezarlarının çevresine yaptıkları düzenlemelerle ortak kullanım alanlarını daraltabiliyor. Bu durum mezarlıklarda hareket etmeyi neredeyse imkânsız hâle getiriyor” dedi. Karavural, mezarlıklarda yapılan bazı uygulamaların erişilebilirlik açısından doğru planlanmadığını belirterek dikkat çeken değerlendirmelerde bulunarak, “Mezarlıklarda kaldırım yapılmasının ne kadar gerekli olduğu yeniden değerlendirilmeli. Trafiğe kapalı alanlarda yüksek kaldırımlar oluşturulması yerine sıfır kotlu yürüyüş alanları tercih edilmeli. Üstelik bazı kaldırımların üzerinde direkler ve çeşitli engeller bulunuyor. Böyle olunca kaldırımın da bir anlamı kalmıyor” dedi.
‘Standartlara uygun yapılmalı’
Mezarlıklarda bulunan hizmet binalarına ulaşımın da erişilebilir olmadığını ifade eden Karavural, özellikle eğimli rampaların engelli bireyler açısından risk oluşturduğunu söyleyerek “Rampalar yalnızca yapılmış olmak için yapılmamalı. Erişilebilirlik standartlarına uygun eğimlerde inşa edilmeli. Hizmet binaları, camiler, bekleme alanları ve diğer ortak kullanım alanlarında kot farkı oluşturulmamalı. İnsanlar yardım almadan bu alanlara ulaşabilmeli” dedi. Karavural, erişilebilirliğin yaşamın her alanında olduğu gibi mezarlıklarda da sağlanması gerektiğini belirterek, “Biz yaşarken erişilebilirlik mücadelesi veriyoruz. Ne yazık ki yakınlarımızı ziyaret etmeye gittiğimizde de aynı mücadeleyi sürdürmek zorunda kalıyoruz. İnsanların sevdiklerinin mezarına ulaşması, dua etmesi ve manevi görevlerini yerine getirmesi engeller nedeniyle zorlaşmamalı. Engellilerin mücadelesi mezarlıkta da devam etmemeli” diye konuştu. İki başkan da mezarlıklarda sürdürülen bakım çalışmalarının önemli bir fırsat olduğuna dikkat çekerek, yalnızca çevre düzenlemesi yapılmasının yeterli olmayacağını ifade etti. Açıklamalarda, bakım çalışmaları sırasında hissedilebilir yüzeylerin yapılması, erişilebilir yürüyüş yollarının oluşturulması, standartlara uygun rampaların inşa edilmesi, yönlendirme sistemlerinin engelli bireylerin kullanımına uygun hâle getirilmesi ve ortak kullanım alanlarının engelsiz tasarlanması gerektiği vurgulandı.
‘Erişilebilir mezarlık gerekli’
Engelli dernekleri, mezarlıkların yalnızca defin işlemlerinin yapıldığı alanlar olmadığını, insanların manevi bağlarını yaşattığı özel mekânlar olduğuna dikkat çekerek, yapılacak düzenlemelerin tüm vatandaşların yaşamını kolaylaştıracağını ifade etti. Başkanlar, mezarlıkların planlanmasında evrensel erişilebilirlik ilkelerinin esas alınması gerektiğini belirterek, “Hiç kimse annesinin, babasının, eşinin ya da evladının mezarına ulaşabilmek için başkasına muhtaç bırakılmamalıdır. Erişilebilir mezarlık bir ayrıcalık değil, temel bir haktır” ifadeleriyle yetkililere çağrıda bulundu.