Alışverişlerde nakit veya kart yerine IBAN kullanımının yaygınlaşması, kayıt dışı ekonomiyle mücadele eden Maliye’yi harekete geçirirken, tüketicileri de büyük bir hukuki riskin ortasına attı. Tüketici Konfederasyonu Bankacılık Komisyonu (TÜKONFED) Başkanı Hüseyin Ölmez, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, açıklamasız gönderilen her kuruşun ‘mevcut bir borcun iadesi’ olarak kabul edildiğine dikkat çekti. Başkan Ölmez, “Yargıtay kararlarına göre, açıklama yazmadan gönderdiğiniz para, hukuk karşısında bir hizmet bedeli değil, önceden var olan bir borcun ödenmesi olarak görülüyor. Eğer hizmet alamazsanız, parayı geri talep etmeniz oldukça güçleşiyor. Bu durumda elinizdeki tek koz; WhatsApp yazışmaları ve işlem ekran görüntüleri oluyor” dedi.
Şahsi IBAN’ dayatması
Finansal tüketicilerin bankaların karakter sınırı nedeniyle detay yazamadığı takdirde mutlaka anahtar kelimeleri kullanmalarını tavsiye eden Hüseyin Ölmez, örnekler vererek şu şekilde konuştu: “İnternet alışverişinde, ‘Firma Adı + Ürün Adı’ (Örn: X Pazarlama Terlik Bedeli), yüz yüze alışverişte, ‘İşletme Adı + Hizmet Türü. Örn: Y Kuaför Saç Kesim)’ İşletmelerin ticari hesap yerine şahsi hesap (eşinin, oğlunun, çalışanının hesabı) vermesi genellikle kayıt dışı ticaretin göstergesidir. Eğer işletme kredi kartı anlaşmalı bir yerse, kartı kabul etmek zorundadır. Reddetmesi durumunda bankalar POS cihazını 1 yıl devre dışı bırakabilir, Ticaret Müdürlükleri ise ağır para cezaları uygulayabilir.”
‘Komisyon farkı yasal mı?
Olası bir yasa dışı işlemde nelere dikkat edilmesi gerektiğini söyleyen Ölmez, şunları vurguladı: “Para gönderdiğiniz hesap bir suç soruşturmasına (yasa dışı bahis, dolandırıcılık vb.) takılmışsa, sizin hesabınız da ‘inceleme’ altına alınabilir ve bloke edilebilir. Sıradan bir vatandaşın zan altında kalmaması için en somut önlemi; mutlaka fiş/fatura almak ve açıklamayı buna göre doldurmak. ‘Kartla şu fiyat, IBAN ile bu fiyat’ diyen işletmeler suç işliyor. Banka ve Kredi Kartları Kanunu gereği, üye işyerleri kartlı işlemlerde ek komisyon talep edemez. Bu durumla karşılaşan tüketiciler, ilgili bankaya ve Ticaret İl Müdürlüklerine şikayette bulunmalı.”
Görünmez tehlikeler
Tüketiciye sanaldaki görünmez tehlikelerden bahseden Başkan Ölmez, sözlerini şöyle sürdürdü: “Sosyal medyada reklamı yapan kişi ile IBAN sahibi farklıysa o işlemden hemen vazgeçin. Faturayı kaybetseniz bile satıcının muhasebe kayıtlarında bir kopyası olduğunu unutmayın. T.C. Maliyesi artık yapay zeka yöntemleriyle hesap hareketlerini denetliyor. Sadece işletme değil, IBAN'ını kullandıran yakınları da ceza alabilir.” TÜKONFED Bankacılık Komisyonu Başkanı Hüseyin Ölmez, IBAN ile ödemenin aslında hızlı ve güvenli bir yöntem olduğunu ancak ‘yaygara’ yapıldığı kadar korkutucu olmadığını belirtiyor. Asıl meselenin ‘usulüne uygun kullanım’ olduğunu vurgulayan Ölmez, tüketicinin kendi güvenliği için sessiz kalmaması ve her işlemde fiş/fatura ısrarını sürdürmesi gerektiğini hatırlatıyor.
