Türkiye’de tüketicilerin ekonomiye bakışını gösteren önemli göstergelerden biri olan Tüketici Güven Endeksi, ağustos ayında yükseldi. Temmuz ayında 89,8 olan endeks, Ağustos’ta yüzde 1 artarak 90,8’e çıktı.
İlk bakışta bu artış olumlu bir gelişme gibi görünüyor. Ancak rakamın 100’ün altında olması, tüketicilerin ekonomiye ilişkin beklentilerinde hâlâ iyimserlikten çok temkinli ve karamsar bir havanın bulunduğunu gösteriyor.
Tüketici güven endeksi 0 ile 200 arasında değer alıyor. Endeksin 100’ün üzerinde olması tüketicilerin geleceğe daha olumlu baktığını, 100’ün altında olması ise kötümserliğin ağır bastığını ifade ediyor. Dolayısıyla ağustos ayında yaşanan yükselişe rağmen toplumun genel ekonomik beklentilerinde henüz güçlü bir güven ortamı oluşmuş değil.
Hanelerin Maddi Durumu Biraz İyileşti
Ağustos verilerinde dikkat çeken noktalardan biri, vatandaşların kendi ekonomik durumlarına ilişkin değerlendirmelerinde görülen sınırlı iyileşme oldu.
Mevcut dönemde hanenin maddi durumunu gösteren endeks, temmuz ayında 74,5 iken ağustos ayında 75,4’e yükseldi. Aylık artış yüzde 1,2 oldu.
Bu yükseliş olumlu olsa da endeks seviyesinin oldukça düşük olması, vatandaşların bugün itibarıyla kendi bütçelerini hâlâ rahat görmediğini ortaya koyuyor.
Çünkü vatandaş açısından ekonominin en önemli göstergesi, çoğu zaman açıklanan büyüme rakamlarından çok ay sonunda cebinde ne kadar para kaldığıdır. Gıda, kira, enerji, ulaşım ve diğer temel ihtiyaçların maliyeti yüksek olduğu sürece tüketicinin kendisini ekonomik açıdan güvende hissetmesi kolay değil.
Geleceğe Bakış Biraz Daha Olumlu
Gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durumuna ilişkin beklenti endeksi de ağustos ayında yükseldi. Temmuz ayında 91,4 olan endeks, Ağustos’ta 93,1’e çıktı. Böylece aylık artış yüzde 1,9 olarak gerçekleşti.
Bu rakam, vatandaşların önümüzdeki dönemde kendi ekonomik durumlarının bugünden biraz daha iyi olabileceğini düşündüğünü gösteriyor.
Ancak burada da aynı sorun karşımıza çıkıyor: Endeks hâlâ 100 seviyesinin altında. Yani vatandaş geleceğe ilişkin tamamen iyimser değil. Daha çok, “Bugün zor ama önümüzdeki aylarda biraz düzelebilir” beklentisi içinde.
Ekonomiye Güven de Arttı
Gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi de ağustos ayında yükseldi.
Temmuz ayında 88,3 olan endeks, Ağustos’ta 89,4’e çıktı. Aylık artış yüzde 1,2 oldu.
Bu artış, vatandaşların Türkiye ekonomisinin önümüzdeki bir yıl içinde bugüne göre daha iyi bir noktaya gelebileceğine ilişkin beklentilerinde sınırlı bir iyileşme olduğunu gösteriyor.
Ancak endeksin yine 100’ün altında bulunması, ekonomiye yönelik güvenin henüz güçlü seviyelere ulaşmadığını ortaya koyuyor.
Burada en önemli konu ise enflasyonun vatandaşın günlük yaşamındaki etkisi. İnsanlar fiyatların daha yavaş artmasını ve gelirlerinin satın alma gücünün yeniden yükselmesini bekliyor. Bu gerçekleşmeden ekonomik güvenin kalıcı biçimde artması zor görünüyor.
Harcama İştahı Değişmedi
Ağustos verilerinin belki de en dikkat çekici taraflarından biri dayanıklı tüketim mallarına yönelik harcama düşüncesinde herhangi bir değişiklik yaşanmaması.
Temmuz ayında 105,1 olan endeks, ağustos ayında da 105,1 seviyesinde kaldı.
Bu durum, vatandaşların otomobil, beyaz eşya, mobilya ve benzeri yüksek tutarlı ürünlere yönelik harcama eğilimlerinde önemli bir değişiklik olmadığını gösteriyor.
Vatandaşın geleceğe ilişkin güveni biraz artsa da yüksek fiyatlar ve bütçe baskısı, büyük harcamalar konusunda hâlâ temkinli davranmasına neden oluyor.
Asıl Mesele Güveni Kalıcı Hale Getirmek
Ağustos ayındaki yüzde 1’lik yükseliş elbette olumlu. Ancak tek bir aylık artışla tüketici güveninin güçlü biçimde toparlandığını söylemek doğru olmaz.
Önemli olan bu yükselişin önümüzdeki aylarda devam edip etmeyeceği.
Vatandaşın güveninin kalıcı olarak artması için öncelikle enflasyonun düşmesi, satın alma gücünün yükselmesi, gelirlerin fiyat artışlarına yetişmesi ve geleceğe ilişkin belirsizliklerin azalması gerekiyor.
Çünkü tüketici güveni yalnızca bir istatistik değildir. Bu rakam aslında vatandaşın markete giderken, alışveriş yaparken, ev veya otomobil almayı düşünürken ve geleceğe ilişkin plan yaparken kendisini ne kadar güvende hissettiğini anlatıyor.
Vatandaşın Mesajı Açık
Ağustos ayındaki tabloyu özetlersek, tüketici güveninde bir miktar toparlanma var ancak henüz rahatlama yok.
Endeks 89,8’den 90,8’e yükseldi. Hanelerin mevcut maddi durumunda ve gelecek beklentilerinde iyileşme görüldü. Ekonominin geleceğine ilişkin beklentiler de bir miktar güçlendi. Buna karşılık dayanıklı tüketim mallarına yönelik harcama düşüncesi değişmedi.
Kısacası vatandaşın ekonomiye bakışında küçük de olsa olumlu bir hareket başladı. Fakat endeksin 100’ün altında olması, “Güven arttı ama vatandaş hâlâ rahat değil” gerçeğini değiştirmiyor.
Önümüzdeki dönemde tüketici güveninin 100 seviyesine yaklaşması, yalnızca rakamsal bir başarı olmayacak. Aynı zamanda vatandaşın cebindeki paranın değerini koruduğuna, gelirinin ihtiyaçlarını karşılamaya yettiğine ve geleceğe daha umutlu baktığına dair güçlü bir işaret olacaktır.
Bugün için Ağustos verisinin verdiği mesaj ise oldukça açık: Tüketici biraz daha umutlu, ancak hâlâ temkinli.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
