Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan yeni yönetmelik, amatör denizciliğe ilişkin kuralları kapsamlı biçimde yeniledi. Düzenleme, 2023 yılında yürürlüğe giren önceki yönetmeliği kaldırarak özel teknelerin donatımı, amatör denizci belgeleri, eğitim süreçleri ve idari yaptırımlar konusunda daha net ve bağlayıcı hükümler getirdi. Yeni metin, uzun süredir uygulamada tartışma yaratan birçok başlığı açık tanımlarla yeniden çerçeveledi.
Yönetmelik, amatör denizciliği serbest yorum alanı olmaktan çıkarıp tanımlı bir hukuki zemine taşıyor. Yetki sınırları, sorumluluk alanları ve denetim mekanizmaları bu çerçevede daha görünür hale geliyor.
Amatör Denizci Belgesi Yeniden Tanımlandı
Yeni düzenleme, amatör denizci belgesini ticari faaliyet dışında kalan özel tekne kullanımına özgü bir yeterlik belgesi olarak ele alıyor. Yönetmelik, bu belgenin gemi adamı yeterliği yerine geçmediğini ve ticari yetki tanımadığını açık biçimde vurguluyor. Böylece amatör denizcilik ile profesyonel kaptanlık arasındaki sınır ilk kez bu kadar net çiziliyor.
Belge sistemi iki ayrı sınıfa ayrılıyor. Tam boyu 10 metreye kadar özel tekneler ADB 10 kapsamında ele alınırken, gövde boyu 24 metreye kadar olan özel tekneler ADB 24 kapsamında değerlendiriliyor. Bu ayrım, önceki uygulamada tek tip belge üzerinden yürüyen ve sahada farklı yorumlara yol açan yapıyı sona erdiriyor.
Serbest Seyir, Sınırlı Yetki
Yönetmelik, amatör denizcilere bölge, mesafe ve zaman sınırlaması getirmiyor. Ancak bu serbestlik, açık deniz kaptanlığı veya ticari kullanım yetkisi sağlamıyor. Metin, amatör denizcinin yalnızca özel ve ticari olmayan faaliyetler kapsamında hareket edebileceğini net biçimde ortaya koyuyor.
Bu yaklaşım, son yıllarda sıkça dile getirilen “ADB ile her türlü seyir yapılabilir” algısını hukuki çerçeveye oturtuyor. Yönetmelik, serbestliği genişletmiyor; sınırları tanımlıyor.
Eğitim ve Sınav Süreci Sıkılaştırıldı
Yeni düzenleme, amatör denizci eğitim sistemini daha disiplinli bir yapıya kavuşturuyor. Teorik eğitimler çevrimiçi yürütülürken, uygulama eğitimi zorunlu tutuluyor. Eğitimlerin tamamlanmasının ardından adaylar çevrimiçi sınava giriyor ve başarı için yüz üzerinden en az yetmiş puan şartı aranıyor.
ADB 24 almak isteyenler için ek bir koşul getiriliyor. Adayların en az on iki ay süreyle ADB 10 sahibi olması gerekiyor. Bu hüküm, belge yükseltme sürecini zamana ve deneyime bağlıyor.
Denizcilik fakülteleri, askeri deniz okulları ve ilgili meslek yüksekokulu mezunları ise talep etmeleri halinde eğitim ve sınavdan muaf tutularak doğrudan ADB 24 alabiliyor.
Yetki Yazısı Net Kurala Bağlandı
Özel teknelerin sahipleri dışındaki kişiler tarafından kullanımı, yeni yönetmelikte açık hükümlere bağlanıyor. Tekne sahibinin eşi ve çocukları dışındaki kişiler için noter veya liman başkanlığı onaylı yetki yazısı zorunlu hale geliyor.
Yetki yazısı olmadan tekne kullanan amatör denizcilerin belgeleri altı ay süreyle askıya alınıyor. Bu düzenleme, uygulamada yaygın olan ancak hukuki zemini tartışmalı kalan “emanet tekne” kullanımını doğrudan hedef alıyor.
Donatım ve Yolcu Sınırı Açıkça Belirlendi
Yönetmelik, özel teknelerde bulundurulması gereken asgari emniyet teçhizatını ayrıntılı biçimde tanımlıyor. Zorunlu ekipmanı bulundurmayan teknelerin seyrine izin verilmiyor ve tekne sahiplerine metre başına idari para cezası uygulanıyor.
Uygunluk belgesi bulunmayan teknelerde yolcu sayısı da net sınırlarla düzenleniyor. Bu teknelerde yolcu sayısı metre başına bir kişiyle sınırlandırılıyor ve toplam sayı on iki kişiyi geçemiyor. Düzenleme, özellikle küçük teknelerdeki aşırı yolcu taşımayı doğrudan sınırlıyor.
Ticari Kullanıma Kesin Yasak
Yeni yönetmelik, özel teknelerin ticari amaçla kullanımını açık biçimde yasaklıyor. Bu yasağa aykırı davranan tekne sahipleri ve amatör denizci belgesi sahipleri için metre başına iki bin beş yüz Türk lirası idari para cezası öngörülüyor.
Ceza tutarları, önceki düzenlemelere kıyasla belirgin biçimde yükseliyor. Yönetmelik bu yönüyle, caydırıcılığı artırmayı hedefliyor.
Alkol, Hız ve Tehlikeli Seyir
Seyir güvenliğine ilişkin ihlaller için belge askısı doğrudan devreye giriyor. Nefeste ölçülen alkol oranının sınırı aşması, hız limitlerinin ihlali veya yüzme alanlarında tehlikeli seyir halinde amatör denizci belgeleri altı ay süreyle askıya alınıyor.
Bu hükümler, denetim ayağını güçlendiren başlıklar arasında yer alıyor.
Mevcut Belgeler İçin Geçiş Süreci
Yönetmelik, yürürlük tarihinden önce düzenlenen amatör denizci belgeleri için geçiş hükümleri tanımlıyor. Mevcut belge sahipleri, beş yıl içinde ADB 24 teorik eğitimini tamamlamazsa belgeleri ADB 10 seviyesinde kabul edilecek. Bu madde, özellikle uzun süredir belge sahibi olan amatör denizciler açısından doğrudan sonuç doğuruyor.
