“Her yağmurda sele teslim olan kıyılarımız, her yaz küle dönen ormanlarımız... Türkiye, AR-GE ve bilim tabanlı çözümlere sahip olmasına rağmen ne yazık ki kronikleşen afetlerin fırtınasıyla boğuşmaya devam ediyor. Kamu iradesinin kısa vadeli planlama hatalarını masaya yatırırken, 'Sünger Şehir' modelinden yapay zekalı erken müdahale sistemlerine uzanan ve şehirlerimizi güvenli limanlara dönüştürecek kalıcı çözüm yolları bulmalıyız."

Her yıl aynı filmi, farklı mevsimlerde ama aynı acı reçeteyle izliyoruz. Sonbahar ve kış aylarında gökyüzü biraz karardığında yüreğimiz ağzımıza geliyor; caddelerimiz nehre dönüyor, evleri ve iş yerlerini su basıyor, vatandaşımız mal ve can kayıplarıyla baş başa kalıyor. Yaz ayları geldiğinde ise bu kez rotamız yeşil vatanımıza dönüyor ve ciğerlerimizi yakan orman yangınlarının çaresizliğiyle kavruluyoruz.

Sormak gerekiyor: Hangi partiden, hangi dünya görüşünden olursa olsun; belediyelerimiz neden her yağmurda ve her sıcak hava dalgasında sınıfta kalıyor? Bu işlerin bilimsel bir çözümü, bir AR-GE çalışması yok mudur? Vatandaşımız neden hep bu vizyonsuzluğun faturasını zarar ziyanla ödemek zorunda kalıyor?

Denizden bakan biri olarak çok net ifade edebilirim: Karşı karşıya olduğumuz bu krizler bir "kader" değil, tamamen bir "rota ve seyir" hatasıdır. Modern şehircilik ve afet yönetimi dünyada artık bu krizleri öngörülebilir ve yönetilebilir riskler haline getirmiştir. Çözüm de teknoloji de elimizin altındadır.

İlk olarak, şehirlerimizi acilen beton birer havuz olmaktan çıkarmalıyız. Geleneksel boru hatlı altyapı sistemleri iklim krizinin getirdiği ani yağış yükünü artık taşıyamıyor. Dünyanın gelişmiş kentlerinde uygulanan "Sünger Şehir" modelini AR-GE çalışmalarımızla acilen hayata geçirmeliyiz. Şehirlerimizi suyu sadece tahliye eden değil; geçirgen betonlar, yeşil çatılar ve yağmur bahçeleriyle suyu emen, yeraltı arenalarında depolayıp yazın kuraklıkla mücadelede kullanan bir yapıya kavuşturmalıyız. Nesnelerin İnterneti (IoT) dediğimiz, yani logarlara ve su kanallarına yerleştirilen pilli akıllı sensörler sayesinde, tıkanıklıkları daha fırtına kopmadan, kendi kendine belediyeye mesaj atarak haber veren erken uyarı sistemleriyle önlem almalıyız. En önemlisi de geçmişte üzeri kapatılan, ranta kurban edilen dere yataklarını özgürleştirip doğal akışına bırakmalıyız.

İkinci büyük fırtınamız olan orman yangınlarında ise saniyelerin bile önemi büyüktür. Yangınları tamamen durduramayız ancak büyümeden kontrol altına alabiliriz. Termal kameralarla donatılmış İHA'lar ve yapay zekâ destekli erken uyarı yazılımları sayesinde, duman henüz ilk metrekarelerdeyken müdahale koordinatlarını belirlemeliyiz. Botanik mühendisliğini kullanarak orman içi yolların kenarlarına yangına dayanıklı ağaç perdeleri dikmeli, yangının ilerleme hızını yavaşlatmalıyız. Söndürme göletlerinin lokasyonlarını yapay zekâ simülasyonlarıyla en riskli havzalara göre optimize etmeliyiz.

Peki, bu kadar net ve uygulanabilir çözümler varken neden hâlâ aynı sularda boğuluyoruz?

Çünkü altyapı yatırımları yer altına yapılır; gözle görülmez ve ne yazık ki bir sonraki seçimi düşünen yerel yönetimlerin oy hesabı vizyonuna sığmaz. Şehirlerimizin geleceğini, belediye başkanlarının kısa vadeli inisiyatiflerinden kurtarmak zorundayız. Afet ve altyapı yönetimi, devletin üst kurulları tarafından denetlenen 30-40 yıllık master planlara bağlanmalıdır. İmar afları gibi günü kurtaran, kaçak ve yetersiz altyapıyı yasallaştıran politikalara kalıcı olarak demir atmalıyız. Belediyelerimiz müteahhit odaklı değil; üniversitelerle, teknoparklarla ve TÜBİTAK’la iş birliği yapan mühendislik odaklı bir anlayışa geçmelidir.

Belediyelerin bütçe önceliklerini ranta veya göz boyayan geçici projelere değil; bilime, AR-GE'ye ve liyakate ayırması artık bir tercih değil, bu topraklarda ve kıyılarda hayatta kalma meselesidir. Unutmayalım ki limandan yanlış harita ve bozuk pusulayla çıkan bir geminin, fırtınaya yakalandığında batmaktan şikayet etmeye hakkı yoktur.

Denizcilik kültürümüzün ve kadim denizcilerin her zaman hatırlattığı o altın kuralı unutmamalıyız:

"Rüzgarın yönünü değiştiremeyiz ama yelkenlerimizi rüzgara göre ayarlayabiliriz."

Doğal olayları ve iklim krizinin getirdiklerini tamamen durduramayız; ancak bilimin ve mühendisliğin yelkenini doğru açarsak, ne şehirlerimizi sel alır ne de ormanlarımız göz göre göre kül olur. Rotamız net, bilimsel ve sürdürülebilir altyapı; pruvamız neta olsun!

İzzet ÜNLÜ
Antalya Denizcileşme Platformu Başkanı