Hafta sonu biraz değişiklik olsun, çocuklarla güzel vakit geçirelim diye Alanya’ya gittik. Biraz dinlenmek, biraz da turizm ve iş gözüyle şehri gözlemlemek istedik. Ancak gördüklerim, turizmde görünmeyen krizin kalitesizlik olduğunu ortaya çıkarıyor.
Alanya'da ilk durağımız Dim Çayı oldu. Niyetimiz doğanın içinde güzel bir köy kahvaltısı yapmaktı. Ne yazık ki birkaç işletme dışında karşılaştığımız manzara hayal kırıklığı yarattı. Market peynirleri, kıvam artırıcılarla hazırlanmış endüstriyel reçeller ve yöresellikle ilgisi tartışmalı ürünler, köy kahvaltısı adı altında sunuluyordu.
Peki, insan neden köy kahvaltısı için yola çıkar? Bölgenin lezzetlerini tanımak, yerel üreticinin emeğini tatmak ve o coğrafyanın kültürünü deneyimlemek için değil mi? Köy kahvaltısı, masaya birkaç tabak dizmekten ibaret değildir. Yöresel peynir, yerel reçel, bal, zeytin ve bölgeye özgü ürünler sunulmalı. Aksi halde doğanın içinde sıradan bir kahvaltıya fazladan para ödemekten ne farkı kalır?
Dim Çayı’ndaki işletmelerde yalnızca kahvaltı kalitesi değil, taşkın güvenliği de sorgulanmalı. Geçmişte yaşanan şiddetli yağışlarda dere taşmış, işletmeler zarar görmüş ve yapılar suya kapılmıştı. Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği kapsamında dere yatağındaki yapılaşmaların, gerekli izinlerin ve taşkın risklerinin ilgili kurumlarca titizlikle incelenmesi gerekiyor.
Ben belediye başkanı olsaydım, ilgili kurumlarla birlikte bölgedeki tüm işletmelerin ruhsat, yapı güvenliği ve taşkın risklerini inceletirdim. Giderilebilir eksiklikler için yasal çerçevede iyileştirme süresi tanır, can güvenliğini tehdit eden durumlarda ise gerekli tedbirleri aldırırdım. Çünkü turizm, yalnızca müşteriye hizmet sunmak değil, insan hayatını koruyarak hizmet sunmaktır.
Manzara Muhteşem, Hizmet Vasat
Konaklama sektöründe gördüğüm bazı manzaralar da düşündürücüydü. Yıpranmış yataklar, bakımsız odalar, temizlik konusunda soru işaretleri ve beklentilerin altında kalan mutfak kalitesi… Uluslararası bir turizm markası olmayı hedefleyen Alanya’ya bu tablo yakışmıyor.
Birçok binanın otele dönüştürüldüğü görülüyor. Ancak bu yapıların ruhsat, imar, yangın güvenliği ve konaklama standartları bakımından yeterliliği etkin biçimde denetlenmeli. Elbette bütün işletmeleri aynı kefeye koymak doğru değil; nitelikli hizmet verenler de var. Fakat iyi örneklerin varlığı, genel kalite sorunlarını görmezden gelmemizi gerektirmiyor.
Üstelik sorun yalnızca Alanya’ya özgü değil. Bodrum başta olmak üzere pek çok turizm merkezinde benzer sorunlarla karşılaşılıyor.
Bir turist kötü bir otel deneyimi yaşadığında yalnızca o işletmenin itibarını sorgulamaz; şehrin tamamı hakkında fikir edinir. Otelin adını unutabilir ama kötü deneyimini başkalarına anlatmayı unutmaz.
Peki, ben bir turizm kentinin belediye başkanı olsaydım ne yapardım?
1. Hizmet Üretim ve Kalite Daire Başkanlığı kurardım
Turizm kentlerinde belediyecilik yalnızca yol, kaldırım, park ve temizlik hizmetlerinden ibaret olmamalı. Kentin hizmet kalitesini ve turizm markasını korumak da yerel kalkınma anlayışının parçası olmalı.
Bu amaçla, yetki ve sorumlulukları açıkça tanımlanmış bir Hizmet Üretim ve Kalite Daire Başkanlığı kurardım. Bünyesinde yedi uzmandan oluşan bir komisyon görev yapardı:
- Turizm ve otelcilik yöneticisi: Konaklama ve misafir ağırlama standartları.
- Gastronomi uzmanı: Yöresel mutfak, ürün kalitesi ve sunum.
- Tedarik zinciri ve kalite kontrol uzmanı: Ürün kaynağı, izlenebilirlik ve tedarik süreçleri.
- Gıda mühendisi: Gıda güvenliği, hijyen ve saklama koşulları.
- Çevre mühendisi: Atık yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik.
- Ticaret ahlakı uzmanı: Şeffaflık, dürüst ticaret ve fiyat-kalite dengesi.
- İstihdam ve mesleki eğitim uzmanı: Personel yeterliliği, eğitim ve çalışma standartları.
Bu ekip, ilçedeki işletmeleri belirlenmiş kriterlerle değerlendirir, eksikleri raporlar, iyileştirme önerileri sunar ve ilgili kamu kurumlarıyla koordineli çalışırdı.
Amaç işletmeleri cezalandırmak değil, kaliteyi yükseltmek olurdu. Elbette bu birim, yasal yetkilerin dışında işletmeye el koyamaz veya kayyum atayamazdı. Gücü; uzmanlık, koordinasyon, şeffaflık ve mevzuat çerçevesinde uygulanacak denetim mekanizmalarından gelirdi.
2. Köy kahvaltısını yerel üreticiyle buluştururdum
Köy kahvaltısı sunan işletmelerin bölgedeki üreticilerle doğrudan çalışmasını teşvik ederdim. Yöresel peynir, yerel reçel, bal, zeytin ve mevsimlik ürünler yalnızca menüde yazan isimler olmamalı; gerçek bir yerel tedarik zincirinin parçası haline gelmeli.
Belediye öncülüğünde üretici havuzu oluşturulabilir, işletmelerle yerel üreticiler buluşturulabilir ve gıda güvenliğiyle kalite standartları gözetilerek yerel ürün kullanımı desteklenebilir.
Böylece turist özgün bir deneyim yaşar, üretici gelir elde eder, işletme farklılaşır ve kent ekonomisi güçlenir.
Yerel ekonomiyi büyütmenin yolu, yerel üreticiyi turizmin gerçek bir paydaşı yapmaktan geçer.
3. Mesleki eğitimi hizmet kalitesinin şartı haline getirirdim
Bir turizm kentinde garsondan resepsiyon görevlisine, kat hizmetleri personelinden mutfak çalışanına kadar herkes, sunduğu hizmetin kenti temsil ettiğini bilmelidir.
İyi bir garson yalnızca sipariş almaz; doğru iletişim kurar, menüyü tanır, ürün içerikleri ve alerjenler hakkında bilgi verir, servis adabını bilir ve sorunları profesyonelce yönetir.
Bu nedenle iletişim, hitabet, beden dili, sunum, hijyen, yabancı dil ve müşteri ilişkileri alanlarında mesleki eğitim programları oluşturulmasını desteklerdim. Göreve bağlı zorunlu yeterlilikler ise ilgili mevzuat ve mesleki standartlarla uyumlu biçimde belirlenmeliydi.
Kaliteyi yalnızca çalışandan beklemek de doğru değil. İnsana yakışır ücret, çalışma saatleri, dinlenme hakkı ve iş güvenliği, nitelikli hizmetin ayrılmaz parçalarıdır.
4. Her eksikliğe yıkım değil, akılcı çözüm
Ruhsatsız veya mevzuata aykırı işletmelerde öncelikle mevcut durum tespit edilmeli, eksiklikler açıkça listelenmeli ve giderilebilir sorunlar için uygulanabilir bir yol haritası hazırlanmalı.
Örneğin, mevzuatın izin verdiği durumlarda işletmeye üç aylık bir iyileştirme süresi tanınabilir. Süreç boyunca kontroller yapılarak eksikliklerin giderilip giderilmediği izlenebilir.
Ancak yangın ve yapı güvenliği gibi hayati konularda taviz verilmemeli; acil risk varsa gerekli tedbirler derhal alınmalıdır. Ruhsata uygun hale getirilmesi mümkün olmayan veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeler için de yetkili kurumlar yasal yaptırımları uygulamalıdır.
Amaç, mümkün olan yerde iyileştirmeyi sağlamak; kamu güvenliğini tehlikeye atan durumlarda ise gerekeni yapmaktır.
5. Ticaret ahlakını turizm politikasının parçası yapardım
Tüketiciye yanıltıcı bilgi vermek, sıradan ürünleri yöreselmiş gibi sunmak veya fiyat karşılığında vaat edilen kaliteyi sağlamamak, yalnızca ticari bir sorun değildir; güven meselesidir.
Ahilik kültürünün dürüstlük, adalet, emek ve müşteriye saygı ilkeleri bu konuda önemli bir rehber olabilir. Bu ilkeler, İslam'ın ticarette dürüstlük ve kul hakkını gözetme anlayışıyla da örtüşür.
Ancak değerlendirmeler kişisel kanaatlerle değil, açık ve ölçülebilir kriterlerle yapılmalıdır. Fiyatlar; maliyet, ürün niteliği, sunulan hizmet ve piyasa koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Amaç herkesi ucuz hizmet vermeye zorlamak değil, tüketicinin ödediği ücret karşılığında ne aldığını bilmesini sağlamaktır.
Çünkü turizmde güven, reklamdan daha değerlidir. Güveni kaybetmek kolay, yeniden kazanmak ise zordur.
6. Kentin turizm markasını korurdum
Belediyeler, yetkileri kapsamında kalite programları, mesleki eğitim destekleri, yerel üretici ağları ve gönüllü sertifikasyon sistemleri geliştirebilir.
Hijyen, hizmet kalitesi, çevresel sürdürülebilirlik, personel eğitimi ve yerel ürün kullanımı gibi kriterleri karşılayan işletmeler teşvik edilebilir. Böylece kaliteli hizmet sunan işletmeler öne çıkarken diğerleri için de gelişim hedefleri belirlenebilir.
Çünkü nitelikli hizmet sunan bir işletmeyle kalitesiz hizmet sunan bir işletmenin kentin itibarı üzerindeki etkisi aynı değildir. İyi işletmeyi ödüllendirmek, kötü hizmeti normalleştirmemek gerekir.
Son söz: Turizmde büyümek, daha fazla oda açmak değildir
Alanya’nın da Bodrum’un da Türkiye’deki diğer turizm merkezlerinin de büyük bir potansiyeli var. Ancak doğal güzellikler, iklim ve tarih tek başına yeterli değil. Bunları ekonomik değere dönüştürmek için planlama, kalite, nitelikli insan kaynağı ve dürüst ticaret gerekiyor.
Turizmde başarı yalnızca kaç kişinin geldiğiyle ölçülmemeli. Kaç kişinin memnun ayrıldığına, kaçının yeniden geldiğine ve kaçının o şehri başkalarına tavsiye ettiğine de bakılmalı.
Ben bir turizm kentinin belediye başkanı olsaydım, ziyaretçi sayısını artırmanın yanında hizmet kalitesini ölçen, yerel üreticiyi güçlendiren, çalışanı eğiten ve kentin itibarını koruyan bir yönetim modeli kurardım.
Çünkü turizmde asıl büyüme, daha fazla masa ve oda açmak değil; daha iyi hizmet sunmak, daha fazla yerel değer üretmek ve misafire yeniden gelmek isteyeceği bir deneyim yaşatmaktır.
Alanya gibi büyük bir turizm potansiyeline sahip şehirlerimizde artık yalnızca tanıtımı değil, hizmetin kendisini de konuşmanın zamanı gelmedi mi?
