Geri dönüşümün yeşil etiketi, insan sağlığını ve ürünün gerçek kullanım ömrünü gölgede bırakmamalı.
Son yıllarda alışveriş yaparken en çok zorlandığım konulardan biri kıyafetlerdeki kalite kaybı ve ürünlerin içerikleri oldu. Mağazalarda ürün etiketlerine baktığımda polyester, akrilik, poliamid ve benzeri sentetik hammaddelerle giderek daha sık karşılaşıyorum.
Kışın üşümemek için kazak, ceket ya da mont alıyoruz. Ancak koyun yününden üretilmiş gerçek yünlü ürünlere ulaşmak giderek zorlaşıyor. Örgü kazak örmek istiyoruz ama ipliklerin hammaddesi çoğu zaman plastik türevlerinden oluşuyor. Pamuk, keten ve ipek ürünler ya çok sınırlı seçeneklerle sunuluyor ya da özel markalarda, oldukça yüksek fiyatlarla satılıyor. Bazı ürünlerde yüzde 60 pamuk, yüzde 40 polyester gibi karışımlar bulunuyor. Tamamen doğal liflerden üretilmiş bir ürün bulmak adeta ayrı bir alışveriş araştırmasına dönüşmüş durumda. Etiket okumaktan yorulduk.
Üstelik sorun yalnızca yetişkin kıyafetleriyle sınırlı değil. Çocuk montlarından bebek tulumlarına, battaniyelerden pijamalara kadar pek çok üründe sentetik elyaf kullanımı yaygın. Pamuk oranı yüksek, müslin kumaş gibi doğal alternatifler ise sınırlı.
Elbette polyester veya akrilik içeren her ürün doğrudan zararlı demek doğru değil. Ancak tüketicinin ürünün içeriğini, üretiminde kullanılan kimyasalları ve ciltle temas ettiğinde taşıdığı riskleri anlayabileceği açık ve güvenilir bilgilere ihtiyacı var. Özellikle bebek ve çocuk ürünlerinde bu konu çok daha hassas ele alınmalı. Battaniyeler, yorganlar, diş firçaları, yastıklar, giysiler, tabaklar bile herşey plastik ve sentetik oldu. O sebeple hepimiz elektrik yüklüyüz. Alerjik ve stresliyiz. Vücut alerjiyle mücadele ederken, bağışıklık sistemimiz yoruluyor. Ve hastalanıyoruz.
Bir diğer önemli konu ise geri dönüştürülmüş tekstil ürünleri ve “çevre dostu” etiketi. Sıfır atık, geri dönüşüm ve kaynakların verimli kullanılması son derece değerli hedefler. Kullanılmış plastiklerin ve tekstil atıklarının yeniden değerlendirilmesini elbette desteklemek gerekiyor. Ancak geri dönüştürülmüş olması, bir ürünün insan sağlığı açısından otomatik olarak güvenli olduğu anlamına gelmez. Yeşil etiketiyle süslenmiş, geri dönüştürülmüş plastikten üretilmiş, çocuğunuzun cildiyle temas eden giysilerden bahsediyorum.
Özellikle çocukların ve bebeklerin doğrudan temas ettiği, uzun süre giydiği veya ciltlerinde taşıdığı ürünlerde geri dönüştürülmüş hammaddenin niteliği, kimyasal içeriği ve kullanım güvenliği ayrıca değerlendirilmelidir. Her geri dönüştürülmüş malzeme, her ürün grubunda ve her kullanım amacı için uygun olmayabilir.
Özellikle çocukların ve bebeklerin doğrudan temas ettiği, uzun süre giydiği veya ciltlerinde taşıdığı ürünlerde geri dönüştürülmüş hammaddelerin niteliği, kimyasal içeriği ve kullanım güvenliği ayrıca sorgulanmalı.
Bazı ürünlerin etiketlerinde “çevre dostu”, “doğa dostu”, “geri dönüştürülmüş malzemeden üretilmiştir” gibi ifadeler görüyoruz. Yeşil renkli etiketler, yaprak görselleri ve çevreci sloganlarla tüketiciye olumlu mesaj veriliyor. Ancak bir ürünün geri dönüştürülmüş malzemeden üretilmesi, onun her açıdan çevreci, sağlıklı ve uzun ömürlü olduğunu göstermez.Üstelik bu ürünlerin kullanım talimatlarına baktığımızda başka bir sorunla karşılaşıyoruz. Bazılarında yalnızca 30 derecede yıkama öneriliyor. Bazılarında elde yıkama uyarısı bulunuyor. Hatta bazı ürünlerde çamaşır makinesinde yıkamayın ifadesi yer alıyor. Peki, çamaşır makinesinde yıkayamadığımız, temizliği zahmetli veya kısıtlı olan ürünleri günlük hayatta nasıl kullanacağız?
Elbette her tekstil ürününü 40 ya da 60 derecede yıkamak gerekli veya uygun değildir; kumaşın yapısı ve üreticinin bakım talimatları dikkate alınmalıdır. Ancak ürün tasarlanırken kullanım amacı, temizlenebilirliği, hijyen gereksinimleri ve dayanıklılığı da hesaba katılmalıdır. Özellikle çocuk kıyafetleri, bebek ürünleri, iç giyim ve sık kullanılan tekstil ürünlerinde bu beklenti daha da önemlidir.
Bir ürün birkaç yıkamadan sonra formunu kaybediyorsa, temizliği zor olduğu için kullanılmaktan vazgeçiliyorsa veya bakım koşulları günlük yaşamla örtüşmüyorsa gerçekten sürdürülebilir midir? Geri dönüştürülmüş malzemeden üretilen, çevre dostu etiketiyle satılan ancak kısa kullanım ömrü nedeniyle sık sık yenisi alınmak zorunda kalınan bir ürünün çevresel faydasını nasıl değerlendireceğiz?
Sürdürülebilirlik yalnızca atığı geri dönüştürmek değildir. Ürünün hammaddesinden üretimine, insan sağlığına etkisinden kullanım ömrüne, temizlenebilirliğinden kullanım sonrası yeniden değerlendirilmesine kadar bütün bir yaşam döngüsünü kapsamalıdır. Bir tekstil ürününün gerçekten çevreci olabilmesi için yalnızca geri dönüştürülmüş olması yeterli değildir. Dayanıklı, uzun ömürlü, güvenli, temizlenebilir ve mümkün olduğunca yeniden kullanılabilir olması da gerekir.
Bugün tüketicinin ihtiyacı yalnızca ucuz kıyafet değil; sağlıklı, kaliteli, dayanıklı ve içeriğini bilerek satın alabileceği ürünler. Doğal liflerden üretilmiş pamuklu, yünlü, keten ve ipek ürünlerin ulaşılabilir fiyatlarla sunulması artık bir lüks değil, temel bir tüketici beklentisi olmalı.
Çevreyi korumak adına insan sağlığını ikinci plana atamayız. Geri dönüşüm elbette desteklenmeli; ancak çevre dostu iddiası, ürünün güvenliğini, temizlenebilirliğini ve kullanım ömrünü sorgulamaktan bizi alıkoymamalı. Yeşil etiket tek başına yeterli değil; tüketicinin doğru, açık ve karşılaştırılabilir bilgiye erişmesi gerekiyor.
Çevre dostu olmak, yalnızca yeşil etiket taşımak değildir. İnsan dostu, doğa dostu ve uzun ömürlü olmak zorundadır.
Biz gerçekten sürdürülebilir tekstil mi üretiyoruz, yoksa plastiği farklı bir hikayeyle yeniden mi satıyoruz?
Esra Özkan Çiçek
