Geçim sıkıntısının derinleştiği bir dönemde, devletin dar gelirli vatandaşlara sunduğu sosyal yardımlar her zamankinden daha büyük önem taşıyor. Yaşlısı, engellisi, bakıma muhtaç bireyleri olan haneler için bu destekler sadece birer maaş değil; hayatla başa çıkabilmenin temel dayanakları. 2025 yılının ikinci yarısına girerken, enflasyon verileri doğrultusunda bu yardımlarda önemli artışlar yapıldı. Temmuz itibarıyla geçerli olacak yeni ödemeler, milyonlarca haneyi doğrudan ilgilendiriyor.
Ancak unutulmamalı ki, bu zamlar bir yandan sevindirici gibi görünse de diğer yandan hayat pahalılığıyla yarışabilecek düzeyde mi, orası tartışmalı. Çünkü enflasyon sadece maaşları değil, temel ihtiyaçları da yukarı çekiyor. Dolayısıyla zam oranları kadar bu paraların alım gücü de önemli.
SOSYAL YARDIMLARIN TEMEL AMACI: GEÇİMDE ADALETİ SAĞLAMAK
Türkiye’de sosyal yardımlar, ekonomik olarak dezavantajlı kesimlerin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için devletin sunduğu bir güvence mekanizmasıdır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla yürütülen bu destekler; yaşlı, engelli, dul-yetim, bakıma muhtaç bireyler ve yoksul aileler için hayati önem taşır.
Bu yardımlar, gelir düzeyine göre şekillenir. Örneğin bir hane içinde kişi başı düşen gelir asgari ücretin belli bir oranının altında kaldığında, başvuru yapılabiliyor. Ama her yıl bu sınırlar yeniden belirleniyor. 2025 için bu gelir eşikleri, enflasyon oranına göre güncellenerek yeniden hesaplandı.
EVDE BAKIM MAAŞI: ARTIK 11.702 TL
Evde bir engelli bireyin bakımını üstlenen kişilere verilen Evde Bakım Maaşı, bu yılın temmuz ayından itibaren 11.702,11 TL oldu. Bu yardımın alınabilmesi için, engelli bireyin “ağır engelli” statüsünde olması ve günlük yaşamını tek başına sürdürememesi gerekiyor. Ayrıca hane içi gelir kişi başı 14.736,45 TL’nin altında olmalı.
Bir başka önemli detay ise, hanede birden fazla engelli varsa gelir hesaplamasının daha avantajlı hale gelmesidir. Örneğin bir ailede iki engelli varsa, toplam gelir 4 kişiye bölünüyor. Bu da daha fazla ailenin yardım alabilmesinin önünü açıyor.
Bu maaş, hem engelli bireyin evde kalmasını sağlıyor hem de bakımını üstlenen aile bireyine bir tür destek görevi görüyor. Ancak bu maaş, artan kira, gıda ve ilaç giderleriyle karşılaştırıldığında yeterli mi, bu sorunun cevabı kişiden kişiye değişiyor.
ENGELLİ AYLIĞI VE ENGELLİ YAKINI YARDIMLARI
Sosyal güvencesi olmayan ve gelir düzeyi belirli bir sınırın altında kalan engelli bireyler, devlet tarafından verilen engelli aylığından faydalanabiliyor. Bu aylık:
%40-69 engelli bireyler için 4.302,98 TL
%70 ve üzeri için 6.454,48 TL oldu.
Ayrıca 18 yaş altı engelli çocuğu olan ailelere de Engelli Yakını Aylığı veriliyor. Bu yardım da 4.302,98 TL’ye yükseltildi.
Bu tür yardımlar hem bakımın ekonomik yükünü azaltmayı hem de ailelerin daha insanca bir yaşam sürebilmesini hedefliyor. Ancak sistemde hâlâ büyük eksikler var: Rapor yenileme süreçleri, gelir testindeki bürokrasi ve yardıma ulaşmadaki eşitsizlikler vatandaşları zorluyor.
65 YAŞ AYLIĞI: EMEKLİ OLAMAYAN YAŞLILARA DESTEK
Emekli olamayan, çalışamayacak durumda olan yaşlı bireyler için devletin sunduğu 65 yaş aylığı, Temmuz 2025 itibarıyla 5.390,39 TL oldu. Bu destekten yararlanmak için emekli maaşı almıyor olmak ve kişi başına düşen aylık gelirin 7.368,22 TL’nin altında olması gerekiyor.
Bu yardım, yaşlandığında sosyal güvenlik sistemine dahil olamamış bireyler için temel bir gelir kaynağı haline geliyor. Ancak ne yazık ki, bu destek çoğu zaman yaşlıların tek başına geçinmesine yetmiyor. Bu nedenle birçok yaşlı, komşularının yardımıyla ya da aile fertlerinin desteğiyle yaşamını sürdürüyor.
DUL VE YETİM AYLIKLARINDA GÜNCEL TUTARLAR
Hayat arkadaşını ya da ebeveynini kaybeden bireyler için bağlanan dul ve yetim aylıkları, temmuz itibarıyla şu seviyelere ulaştı:
Yüzde 50 dul aylığı: 8.440,50 TL
Yüzde 75 dul aylığı: 12.660,75 TL
Yüzde 50 yetim aylığı: 8.440,50 TL
Yüzde 25 yetim aylığı: 4.180,45 TL
Bu aylıklar, en düşük emekli maaşı üzerinden hesaplandığı için, emekli maaşındaki artışlara paralel olarak değişiyor.
YARDIMLARA NASIL BAŞVURULUR?
Tüm bu yardımlar için başvurular, kişinin bağlı bulunduğu ilçe veya ildeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına yapılıyor. 65 yaş aylığı için belge istenmiyor, ancak engelli aylıkları için sağlık kurulu raporu şart. Gelir durumu ise e-Devlet üzerinden sistemsel olarak kontrol ediliyor.
İkamet adresini değiştiren ya da sağlık raporunu süresi dolmasına rağmen yenilemeyen kişilerin ödemeleri geçici olarak durdurulabiliyor. Bu nedenle sürelere dikkat etmek önemli.
SONUÇ: DESTEK ARTIYOR AMA GEÇİM DERDİ BİTMİYOR
Sosyal yardımlarda yapılan bu artışlar ilk bakışta yüz güldürüyor. Ancak içinde bulunduğumuz yüksek enflasyon ortamında, bu desteklerin alım gücü ne kadar artıyor, orası ciddi bir tartışma konusu. Market fiyatları, kira giderleri, ulaşım masrafları göz önünde bulundurulduğunda, bu maaşlar çoğu zaman ay sonunu getirmeye yetmiyor.
Yine de devletin bu tür yardımları sürdürmesi, toplumun en kırılgan kesimlerine bir nebze olsun güvenlik sunuyor. Ama asıl mesele, bu yardımlara ihtiyaç duyan insan sayısını azaltacak yapısal adımları atmak. Yani daha adil bir gelir dağılımı, fırsat eşitliği ve herkes için insanca bir yaşam...
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
[email protected]